• 06 Haziran 2020, 07:45:15

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: LEFKE  (Okunma sayısı 2151 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
LEFKE
« : 28 Aralık 2009, 16:13:31 »
LEFKE

 



 

      Lefke'nin adýnýn nereden geldiði ile ilgili pek çok iddia vardýr. Bunlardan bizce en inandýrýcý olaný, burayý M.Ö. 3. yy.da Ptoleme Kralý'nýn oðlu Lefcos'un kurduðu ve kasabanýn adýnýn, kurucusundan geldiði þeklindeki iddiadýr.

 

PROTOHÝSTORÝK ÇAÐDAN KALMA BÝR KASABA

 

      Lefke'nin tarihi ile ilgili olarak benim edinebildiðim en eski protohistorik   çaðdan kalma, dolaylý bir bilgidir. Bilindiði gibi, adanýn adý Cyprus , Kubrum , Kipros ve Kuburus , bakýr madeni ile ilgilidir. Yunan mitolojisinde çok önemli bir yer tutan Afrodit'in bir adýnýn da Cuprum olup, adanýn kendine özgü dininde, baþlýca tanrýça olarak kabul edildiði bilinmektedir. Özellikle prehistorik yani yazýdan önceki dönemlere ait kalýntýlardan baþlýcalarýndan birinin , Ambeliku'da bulunmasý da, Lefke'deki bakýr madeninin çok eski zamanlardan beri bilinip iþlendiðinin, kanýtýdýr.Bir anlamda hem adanýn adýnýn ve hem de en eski dininin, bu yöreden kaynaklandýðý anlaþýlmaktadýr. Adanýn    bu zenginlikte baþka bakýr madeninin bulunmamasý, olanlarýn da kýyýya uzaklýklarý dikkate alýnýrsa, Kýbrýs adýnýn Lefke madeninden dolayý bu adaya verildiðinin ileri sürülebileceði görülür. Bu iddianýn  kesin olarak kanýtlanmasý , yani adada daha eski maden ocaklarýnýn bulunduðunun saptanmasý arkeologlarýn iþi olup; bugün için böyle bir bilgi de bulunmamaktadýr.

 

SOLON BÖLGEYÝ BÝLÝYORDU

 

      Eski Yunan'ýn en önemli düþünürlerinden biri olan Solon'un, Kýbrýslý olduðu bilinmektedir. Atina'da aristokrasi devleti yönetemez hale gelince, Solon Kýbrýs'tan Atina'ya çaðrýlýr. Kendisi bu kentte Eski Yunan'ýn en önemli kanun yapýcýlarýndan biri olur. Solon'a karþý çýkan en önemli düþünür olan Zenon'un da Kýbrýslý olmasý, adanýn o dönemde parlak bir düþünce merkezi olduðunu  gösterir . O dönemde Kýbrýs Krallarý arasýnda bulunan Filikapos, kanun yapýcý - filozof Solon'un önerisi üzerine , adada bir kent inþaa ettirir . Bu kentin ahalisi, Ege'den getirilir ve kente büyük düþünce adamýnýn adýna izafeten, Soli adý verilir (1 ). Ruppert Gunnis, Latin Döneminde, Ortodoks Baþpiskoposu'nun, Soli'de oturduðunu anlatýr ve kentin kuruluþ tarihi olarak M.Ö. 600 yýlýný verir.

      Demek ki antik çaðda bugünkü Lefke, önemli bir yerleþim birimi imiþ...

      Bir iddiaya göre Roma Döneminde , ve hatta Fenikeliler zamanýnda, Lefke'deki bakýr madeni ocaklarý iþletilmiþtir. Romalýlar, gerek Eski Karadað - Aplýç arasýnda yüzeyden , gerekse de bugünkü futbol sahasýnýn batýsýndaki tepeye açtýklarý galerilerden bakýr cevheri çýkarmaktaymýþlar . Bu cevheri yüzeye çýkarmak için gerekli zembilleri örebilmek üzere  Mýsýr'dan getirilen hurma aðaçlarý , bugün kasabanýn silüetini süsleyen  hurmalarýn atalarýymýþ. Bölgedeki cüruf kalýntýlarý, bu iddiayý yabana atmamýza olanak tanýmýyor.

 

BÝR KRALIN ÖZEL MÜLKÜ

 

       Kaynaklarda , Bizans dönemi ile ilgili, çok fazla bilgi elde edilememektedir.. Ancak, Piri Paþa Camii'nin Osmanlý fethi esnasýnda, Latin Döneminde ihmale uðradýðý için, harabe haline gelmiþ eski bir Ortodoks Kilisesi olduðu ve bu eski mabedin fetih komutanlarýndan, daha sonra Baf Sancak Beyliðine getirilmiþ Ebubekir Bey tarafýndan camiiye çevrilerek, tamir edilip, dedesi Sadrazam Piri Mehmet Paþa adýna vakfedilmiþ Bizans döneminden kalma bir ibadethane olduðunu, bilmekteyiz.(2) Gunnis, kasabadaki her iki camii'nin de eski Bizans mabedleri üzerine inþaa edildiðini ve kasabanýn tüm çevresinin, Bizans ve Hellenistik dönemden kalma mezarlar ile dolu olduðunu yazmaktadýr. Demek ki, Bizans Döneminde de Lefke , sonraki dört yüz yýllýk Latin Döneminde ayakta kalabilecek kadar saðlam binalarýn yapýldýðý, önemli bir yerleþim alaný imiþ.

      Bizans'tan sonraki karýþýklýk dönemi sona erdiðinde, Lefke'nin Lüzinyan Kraliyet ailesinin özel mülkü arasýnda bulunduðunu görürüz. (3) Lüzinyan Kralý II . Peter'in kendisine çiftlik (fief) olarak seçip, þahsi mülk edindiði bir bölgenin, bakýmsýz, harap bir yer  olduðu düþünülemez. 1426 yýlýndaki Memlük iþgalinden sonra, adada çýkmýþ bulunan köylü isyanýnýn dört önemli merkezinden biri olan kasabanýn, o dönemde bir baronluk merkezi, yani ilçe olduðunu görmekteyiz. (4)

      Yine Rupperd Gunnis'in, çok önemli Kýbrýslý tarihçi Maharias'tan aktardýðýna göre, Orta Çað'ýn çok erken dönemlerinden baþlayarak, bölge'nin limaný, Soli'nin doðusuna, Lefke'nin altbaþýna kayar. O dönemde, St. Efxifios diye anýlan limanýn bulunduðu alanýn adý, Xifios'dan, giderek Xeros'a döner. Buranýn önemli bir liman olduðunu, Lüzinyan Kralý ll. James ile evlenmek üzere adaya gelen Bizans Ýmparatoru'nun kýzý Helena Paleologos'un, Kýbrýs'a bu limandan çýkmasýndan anlýyoruz. Sonradan, gemilerin demirlediði koya, Rumlar Karavostasi, Türkler ise Gemikonaðý demeye baþlarlar.

      Ayni dönemde, bugün Lefke'nin bir mahallesi haline gelmiþ bulunan Peristeronari'nin (Cengizköy), Yafa Kontu'nun çiftliði olduðunu görmekteyiz.(5)

      1521 tarihinde, Venedik  devlet mekanizmasýna ait mallarýn düzenlendiði bir listede, yine Lefke adýna rastlanmaktadýr. Rupert Gunnis, o dönemde Lefke'nin bir baronluk merkezi, yani ilçe olduðunu anlatýr. (6)

 

ÝSYANLARLA HAÞIR NEÞÝR

 

      Osmanlý Dönemine gelindiðinde , kasaba eski bir Latin mülkü olduðu için, Osmanlý Ýskan Politikasýnýn bir gereði olarak, Anadolu'dan getirilen Türkler ile iskan edilmiþtir. (7) Kasabanýn bu dönemde de önemini koruduðunun iþareti , 1573 ve 1578'de Lefkoþa'ya açýlan iki medreseden sonra, baþkent dýþýndaki ilk eðitim kurumunun, 1580'de Lefke'de açýlan Piri Paþa Medresi olmasýdýr.(8) Kasabanýn Türk nüfusunun, daha çok Ýlmiye ve Askeriye sýnýflarýndan olmasýnýn, bugün soyadlarýnda yaþayan kanýtlarý, bu gerçekle uyum içerisindedir.

      1680'e gelindiðinde, Lefke adý yine bir isyana karýþýr. Osmanlý Dönemi'nin ünlü asisi Boyacýoðlu Mehmet Bey, Ahmet Paþa yönetimindeki devlet güçleri ile savaþýrken, Lefkoþa'yý boþaltýp, Lefke'ye çekilir. Burada bir baskýna uðrayýp adamlarýnýn bir kýsmýný yitiren Boyacýoðlu, Cikko'ya çekilir. (9) Bu bilgiden 17.yy sonlarý Lefke'sinin, önemini koruyan bir yerleþim birimi olduðunu söyleyebiliriz.1712'de bu defa Osmanlý donanmasýnýn bazý leventleri, denizden Lefke'ye çýkarlar. Bunlar, sonradan Lefkoþa'ya gidip, yeni bir isyan örgütleyeceklerdir. (10) Demek ki liman, 18.yy baþlarýnda faal bir haldeymiþ. 1750'de adaya bir ziyaret yapan Drummond'un anýlarýnda, Lefke'nin limanýndan geçtikten bir saat sonra kente vardýðý, burasýnýn çeþitli bahçeler, kývrýmlar yapan bir dere ve amfiteatr þeklinde yükselen arazisi ile güzel bir yer olduðu anlatýlmaktadýr. (11) 18.yy ortalarýnýn Lefke'sinin, batýlý bir gezgin gözündeki bu tanýmlamasý, ayni dönemde adanýn her tarafýnýn sefalet içinde olduðu bilinerek okunursa, anlamýnýn kavranmasý, kolaylaþýr.

      19.yy baþlarýnda, kasabanýn adý yine bir isyana karýþýr. 1833'te Padiþahýn bir sefer için ordunun ihtiyacýný karþýlamak üzere, belirli bir miktar peksimet yapýp göndermesi istenen Polili Ýbrahim Aða, miktarý çok bulunca, isyan eder. Tarihe, " Gavur Ýmam" diye geçen Polili Ýbrahim'e Baf ve Lefke yardým ederler. Bölgede Osmanlý birlikleri ile yerli Türkler savaþýrlar. Gavur Ýmam yenilip, Mýsýr'a kaçar. Sonradan adaya getirilip, idam edilir.

 

CARÝYEYE NE OLDU?

 

      Osmanlý  devlet arþivinin Kýbrýs'la ilgili bölümlerini inceleyebilenler, Lefke ile ilgili pek çok dökümanla karþýlaþýrlar. Bunlardan 1851 tarihli olan bir tanesinde, Lefke'deki bir kagir köprünün tamiri için gereken keþfin yapýlarak, sonucun bildirilmesi istenir.

( 12) 1851 tarihli bir baþka yazýda , Lefke'de kaybolan bir cariyenin bulunup, Bolu'ya gönderilmesi emredilir.(13 ) Demek ki o dönemde Lefke, imarý Ýstanbul'dan takip edilecek önemde, cariyelerin yaþadýðý konaklarýn bulunduðunu yani Osmanlý yaþam tarzýnýn en üst biçiminin sürdürüldüðünü bir yer imiþ.

      1855 tarihli bir diðer evrakta, Hasan Edip Efendi'nin Limasol veya Lefke kazalarýndan birine müdür olarak atanmasýndan söz ediliyor. (14) Ayni yýl  yazýlan baþka bir yazýda , Lefke Kazasý Müdürünün , Mesarya kazasý müdürü ile becayiþ edilmeleri (yer deðiþtirmeleri ) emredildikten sonra; müteakip bir yazý ile Lefke kazasý müdürünün durumunun ne olduðu sorulmaktadýr. (15) Bu belgelerden de Lefke'nin o dönem kaza merkezi olduðu anlaþýlmaktadýr.

      Ayni dönemden kalma gerizler, hamam ve konaklar , Lefke'nin Osmanlý dönemi boyunca mamur bir belde olduðunu göstermektedir .

 

YENÝDEN MADEN


 

      Ýngiliz döneminde 1929'da Roma Döneminden beri unutulan bakýr yataklarýnýn yeniden iþletilmeye baþlamasý, kasabanýn altýn yýllarýnýn da baþlangýcý olur. 1930'larda ada valiliðini yapmýþ olan ünlü Ýngiliz diplomatý Sir Ronald Storrs anýlarýnda  Lefke'yi, " Ya fa'dan bile daha lezzetli  portakallar yetiþtiren bir yöre" diye tanýmlar ve demiryolunu Lefke'ye kadar uzatmak gereðinden bahseder. (16) 1937'de artýk kasaba dýþarýdan gelen nüfusu barýndýramayacak hale gelir. Evkaf, belediye ve CMC arasýndaki yazýþmalardan sonra, Orta Camii Vakfý arazisi üstüne, Karadað Mahallesi inþaa edilir.(17) 1940'larda Lefke'nin nüfusu, ikiye katlanýr.

      Bizim çocukluðumuzda, bu kasabada iki sinema , iki lise , akþamlarý ailece çýkýlan iki veya üç yazlýk , dönem dönem açýlýp kapanan gece kulüpleri , sözüm meclisten dýþarý bir genelev, üç-dört meyhane , beþaltý lokanta, iki-üç otel vardý. Hatýrladýðým kadarýyla narenciyeyi Avrupa'ya pazarlamak için iki ayrý Lefke firmasý bulunmaktaydý. Belediye Pazarýnda boþ dükkan bulunmadýðý gibi , pazar günleri þimdi ambar olarak kullanýlan alt taraftaki bina da çevre köylerden gelen üreticilerin ürünlerini satmalarý için, onlara tahsis edilirdi.1940'tan baþlayarak Lefke altýn dönemini yaþamýþtýr. Sokaklarda, en az üç dilin konuþulduðu hatýrlardadýr.

      15 Temmuz 1974 günü sabahýna kadar...

      Maden yataklarý,bahçeleri, limaný, narenciye paketleme tesisleri, canlý bir ticaret, eðlence ve sosyal yaþamý olan kasaba, artýk bir mahrumiyet bölgesi haline gelmiþtir.

      Neden?

      Lefke'yi Lefke yapan , fiziksel koþullarýdýr. Mümbit topraklar üzerine kurulmuþ olmasý, dað ve denize nerede ise eþit uzaklýkta olduu için ikliminin yumuþaklýðý , iki dere arasýnda olduðu ve daða yakýn bulunduðu için çok sulak olmasý , maden cevheri ,limaný kasabanýn kendine ait deðerleridir. Bunlar olmasaydý , son çeyrek asýrlýk bakýmsýzlýk döneminde Amerikan Uzak Batý'sýnýn  hayalet þehirlerinden birine dönmesi, iþten bile deðildi. Ne var ki, Lefke'yi  Lefke yapan , bazý baþka özellikler de vardýr. Lefke, bölgenin fiziksel ve doðal merkezidir de...

      Lefke; Maratasa'nýn, Solya'nýn, Dillirga'nýn, mer kezidir.

      1963'ten baþlayarak,Lefke'nin hinterlandý ile baðlantýsý kesilmiþ ; 1974'ten sonra ise bu bað tamamýyla ortadan kalkmýþtýr.

      Bu durum, siyasetin dayattýðý, kaçýnýlmaz bir gerçekliktir .

      Son çeyrek asýrda, adanýn coðrafi bütünlüðünün siyasi nedenlerle ortadan kalkmýþ olmasý, Lefke'yi merkezi bulunduðu bölgeden ayýrdýðý için , kasaba gerilemiþ ve belki de uzun tarihinin en zavallý günlerini yaþar olmuþtur.Kasabanýn fiziksel bütünlüðü dahi,  ülkenin siyasi macerasýndan payýna düþeni almýþtýr.

 

 

Notlar:

 1 - Hammer ,Büyük Osmanlý Tarihi c.4 s. 13
2 - Dr Beratlý,Kýbrýslý Türkler'in Tarihi c1,s.167-Galeri Kültür Yay. 1991 Lefkoþa
3-F.C. Beckingham'dan zikr. Dr A. An  Halkbilim Dergisi S 23 s.24-26
4 - Haþmet Gürkan, Tarih Ýçinde Kýbrýs s.49
5- age s.65
6-Dr. N. Beratlý, Kýbrýslý Türkler'in Tarihi c.l s.156
7- Osmanlý Ýskan Politikasý için,Prof. Cengiz Orhonlu'nun ayni adý taþýyan eserine bkz. Kýbrýs'ýn iskaný ile ilgili olarak , Dr.Beratlý age s.155-167
8 - A. Gazioðlu,Kýbrýs'ta Türkler s.278 CYREP Yay. Lefkoþa 1994
9- Kiprianos'dan nakl. H. Gürkan age s.84
10- age s.86
11- age s. 188
12  - TC Baþbakanlýk Osmanlý Arþivi ,Bab-ý Ali Evrak Odasý ,Sadaret Evraký Mektubu Kalemi ,Umum Vilayat 1. Katalog 23/43 no.lu belge
13- Ayni yerde 2. Katalog 72/73 no.lu belge
14 - Ayni yer 4 no.lu Katalog'ta 171/6 no.lu  belge
15  - 5 No.lu Katalog 201/64 ve 202 /3 No.lu belgeler
16 -Haþmet Gürkan , Dünkü ve Bugünkü Lefkoþa,s.217-Lefkoþa Belediyesi Yayýnlarý,Lefkoþa 1989
17 - Sir Ronald Storrs, Anýlar- Çev. Taçgay Debeþ, Maðusa Belediyesi Yayýnlarý

 

 

 

 

 

 

 
« Son Düzenleme: 28 Aralık 2009, 16:33:21 Gönderen: __MiM__ »

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: LEFKE
« Yanıtla #1 : 28 Aralık 2009, 16:30:35 »



Vouni Sarayý


lefke avrupa üniversitesi
















Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

...

  • Ziyaretçi
Ynt: LEFKE
« Yanıtla #2 : 28 Aralık 2009, 19:10:59 »
Bu resimleri görünce askerlik yýllarým geldi aklýma Lefkeye 5 km uzaklýkta olan Denize sýfýr portakal ve mandalina bahçeleriyle çevrili Yeþilyurtta 1.5 senem geçti,yeniden hatýrlamak çok güzel oldu benim için.Kýbrýsa gitmenizi þiddetle tavsiye ederim,Mersin taþucu limanýndan deniz otobüsleriyle sadece TC Kimliðinizle 2-3 saat gibi maviliklerin üzerinde oldukça zevkli bir yolculuk sizleri bekliyor olucak.

Mim hocam bu detaylý bilgiler ve resimler için size de teþekkür,þükranlarýmý sunuyorum :gul:

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: LEFKE
« Yanıtla #3 : 28 Aralık 2009, 20:14:47 »
eyvALLAH abim, teþekkür ediyorum.
birgün gitmek kýsmet olur mu bilmem... ama bildiðim biþey var! kýbrýs deyince aklýma islâmýn, camilerin, kur'an eðitiminin yasaklanýp biteviye günahýn yaygýnlaþtýðý bir yer aklýma geliyor... kumar ve fuhuþ gibi... zaten islâm bir memleketten uzaklaþtýrýldý mý oraya bu iki günah gelir... kâinatta hiçbir þey boþluk kabul etmez. ALLAH ahkâmýnýn kovulduðu yerdeki boþluðu þeytan'ýn ahkâmý doldurur.

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!