• 07 Temmuz 2020, 00:32:56

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Ebû Mervan Ýbn Zühr  (Okunma sayısı 417 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Renanet

  • UzMaN ÜYE
  • ***
  • İleti: 1959
  • Teþekkür 15
Ebû Mervan Ýbn Zühr
« : 06 Aralık 2009, 20:23:55 »
Islâm dünyasýnda Ýbn Zühr (1091-1161), Batý'da ise, Avenzoar ismiyle bilinen Abdülmelik bin Ebi'l-Âlâ Zühr (künyesi Ebû Mervan), Endülüs'te yetiþen ünlü bir týp âlimidir. Ýbn Zühr, Ýslâm'ýn altýn çaðýnýn en büyük hekimlerinden ve klinikçilerinden biridir, hattâ bazý tarihçiler tarafýndan bunlarýn en büyüðü kabul edilir. Batý'da 'father of the experimental medicine' (tecrübî týbbýn babasý, kurucusu) olarak tanýnmaktadýr. Ýbn Zühr, çaðýnýn diðer Müslüman âlimlerinin aksine, sadece týp sahasýnda eser vermiþ, bunlar Lâtince ve Ýbraniceye çevrilmiþ ve 18. yüzyýla kadar Doðu ve Batý'da revaçta kalmýþtýr.

1091 senesinde Endülüs'ün Ýþbiliyye (Sevilla) þehrinde doðan Ýbn Zühr, altý nesil boyunca tabiplik yapan bir aileden gelmektedir. Küçük yaþta ilim öðrenmeye baþladý. Fýkýh, edebiyat ve din ilimlerini tahsil etti. Týp ilmini babasýndan öðrendi. Ýbn Rüþd'le görüþtü. Ýlim öðrenmek için Kayrevan ve Mýsýr'a gitti. Dönüþünde Ýþbiliyye'ye yerleþti ve burada vefat etti.

Týp, cerrahî ve eczacýlýðý birlikte ele alan Ýbn Zühr, tedavi metotlarýnýn belirlenmesinde insan tabiatýna büyük önem vermiþ; deney ve gözlemi mesleðin temeli kabul etmiþtir. Deðiþik ilâç ve uygulamalarýný insanlardan önce hayvanlarda tecrübe etmiþtir. Kendinden önce güvenilirliði tartýþýlan üst solunum yolu týkanmalarýnda hava yolu açma iþlemini (traketomi), keçiler üzerinde yaptýðý çalýþmalarla güvenli ve standart cerrahî teknik hâline getirmiþtir. Ayrýca koyunlarda ölüm sonrasý yaptýðý zatürre (pnömoni) ile ilgili araþtýrmalarý, bugünkü çalýþmalara ýþýk tutacak niteliktedir ve günümüz týp literatürüne girmiþtir.

Ýbn Zühr, cerrahlarýn anatomi bilgilerinin çok iyi olmasý konusunu ýsrarla vurgulamýþtýr. Ayrýca cerrahlarýn yetiþtirilip baðýmsýz olarak tek baþlarýna ameliyat yapabilmeleri için çok iyi oturmuþ bir eðitim programýnýn gerekliliði konusunda da ýsrarcý olmuþtur. Bunun yanýnda cerrahî bir hastalýðý tedavi etmeye çalýþan bir hekimin nerede durmasý gerektiðine dâir kýrmýzý çizgileri belirlemiþ ve hastayý zamanýnda bir cerraha yönlendirmenin önemini vurgulayarak cerrahinin, týbbýn ayrý bir dalý olduðuna dikkat çekmiþtir. Dr. Neuberger, 'Týp Tarihi' isimli eserinde, Ýbn Zühr için: "Ýnsan anatomisi ve kadavrada teþrih (diseksiyon) konusundaki en ince detaylara vâkýftý ve cerrahî tekniði mükemmeldi." ifadesini kullanmýþtýr. Ýbn Zühr, Ýslâm dünyasýnda El-Râzi'den sonraki en iyi klinisyenlerden biri olarak kabul edilmektedir.

BULUÞLARI
Peritonit (karýn zarý iltihabý) ve perikarditi (kalb zarý iltihabý) akciðer hastalýklarýndan ayýran Ýbn Zühr'dür. Uyuz hastalýðýný ve uyuz böceðini doðru olarak tarif etmiþtir. Bu yüzden ilk parazitolog olarak da kabul edilir. Normal beslenmenin mümkün olmadýðý durumlarda, yutaktan ve yemek borusundan veya makattan doðrudan beslemeyi uygulamýþtýr. Bunun yanýnda mediyastinal (orta boþlukla ilgili) tümörleri, baðýrsak veremi ve orta kulak iltihabýný tarif etmiþtir. Ayrýca, idrar yolu hastalýklarýnda koruyucu hekimliðe inanmýþ ve bu konuda diyetin ehemmiyetini vurgulamýþtýr.

ESERLERÝ
Eserlerinden sadece üçü günümüze ulaþmýþtýr. Ýbn Rüþd'ün (Averroes) isteði üzerine yazmýþ olduðu 'Kitabü'l-Teysir Fi'l-Mudavat ve't-Tedbir' (Tedavi ve Koruyucu Hekimliði Kolaylaþtýrma Kitabý), en önemli eseridir. Bu kitapta baþ, boyun, göðüs ve karýn bölgesiyle kemiklere ait klinik durumlar ve ateþli iltihabî hastalýklar hakkýnda hastalara, yakýnlarýna ve týp ilmine yabancý olan kiþilere bilgiler verilmektedir.

'El-Ýktisad fi Islahi'l-Enfusi ve'l-Ecsad' (Nefisler ve Bedenlerin Islah Edilmesine Dâir Orta Yol Kitabý) adlý eseri ise, beden, sinir ve akýl hastalýklarýnýn teþhis ve tedavileriyle alâkalýdýr. Göðüs, sýrt, karýn bölgesi, bacaklar, dil, aðýz, ses, göz ve kulak-burun-boðaz hastalýklarý ile tedavi usullerinin anlatýldýðý bu eserde ayrýca, baþ, saç, kaþ ve kirpik incelemeleri yer almakta, insan yüzünün aldýðý renklere göre, sýhhat veya hastalýklarýn teþhis edilebileceði belirtilmektedir. Son bölümde humma, zatürre ve zatülcenb gibi hastalýklar izah edilmiþ, hijyene vurgu yapýlmýþtýr. Eserin yazma nüshasý, Paris Bibliothèque Nationale 2959 numarada kayýtlýdýr. Diðer bir nüshasý ise, Madrid Escurial Kütüphanesi 834 numarada mevcut olup, Paris nüshasýndan daha saðlamdýr.

Ýbn Zühr'ün yazdýðý eserlerden bazýlarý þunlardýr:
Kitabü'l-Aðziye: Gýda ile ilgili olan bu eseri Muvahhidiler hükümdarlarýndan Abdülmü'min bin Ali'ye ithaf etmiþtir.

Taiyye Kasidesi: Hastalýklarýn teþhisiyle ilgili çok önemli bir eserdir. Makaletün fi Ýleli'l-Külliyye: Yaygýn ve bulaþýcý hastalýklarýn tetkikine dâirdir. Risaletün fi Ýlleti'l-Baras ve'l-Behek: Ýlaçlârla ilgili bir eserdir.

Ýbn Zühr'ün ayrýca 'Kitabü'z-Ziynet' ve 'Tezkiretün fi Emri'd-Devai'l-Müshil ve Keyfiyeti Anzihi' adlý eserleri vardýr.

Ýsmi hâlen milletler arasý cerrahî dergilerinde geçen, týp tarihi araþtýrmalarýnda kendisine atýfta bulunulan Ýbn Zühr gibi geçmiþin kýymetli âlimlerini, nesillerimizin sadece tarihî bir þahsiyet olarak deðil, ilim ciddiyeti, araþtýrma aþký, takip fikri gibi insan ahlâk ve karakteriyle ilgili hususlar itibariyle de tanýmalarýný ve örnek almalarýný dileriz.

Kaynaklar
- Bynum, WF & Bynum, Helen (2006) Dictionary of Medical Biography. Greenwood Press.
- Rabie E. Abdel-Halim (2005), "Contributions of Ibn Zuhr (Avenzoar) to the progress of surgery: A study and translations from his book Al-Taisir", Saudi Medical Journal 2005; Vol. 26 (9): 1333-1339.
- Nahyan A. G. Fancy (2006), "Pulmonary Transit and Bodily Resurrection: The Interaction of Medicine, Philosophy and Religion in the Works of Ibn al-Nafis (d. 1288)", Electronic Theses and Dissertations, University of Notre Dame.
- Haddad F.S. (2004) Ibn Zuhr and Experimental tracheostomy and tracheotomi. Journal of American College of Surgeons.

 
Yrd. Doç. Dr. Barýþ SEVÝMLÝ /Sýzýntý Aylýk Ýlim Kültür Dergisi
Bir  çiçekte gördügüm gülüþüne hasret bir ömür....
Bakýþlarýnýn  sýzlattigi yüregime gömdüðüm
Ömrüm sana  özlem dolu sözler göndersede sana yalnýz sana özel  sözlerin anlamlarýyla hitap etmeyi  bir ömre  bedel isterdim....


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?