• 14 Temmuz 2020, 09:08:36

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Ak Hun Ýmparatorluðu  (Okunma sayısı 602 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ak Hun Ýmparatorluðu
« : 12 Aralık 2009, 19:02:33 »
Ak Hun Ýmparatorluðu




Kuruluþ Tarihi - 420
Yýkýlýþ Tarihi - 562
Kurucusu - Aksuvar
Baþkenti - Sakkala
Dili - Hun Türkçesi
Devlet Baþkaný - Hakan

          Büyük Hun Ýmparatorluðu'nun daðýlmasý üzerine, Hunlarýn büyük bir kýsmý Volga ýrmaðý üzerinden Batý'ya doðru göç ederken, bir bölümü de Güneye doðru inmiþtir. Güneye inen Hunlar daha sonralarý Ak Hun Ýmparatorluðu'nu kurmuþlardýr. Ortadoðu Hunlarý da denen Ak Hunlar, bir yüzyýldan fazla bir süre Horasan, Pencap, Afganistan, Hindistan, Harezm, Ýran ve Doðu Türkistan bölgelerinde egemen olmuþlar ve imparatorluklarýný sürdürmüþlerdir.

          Özellikle Çin kaynaklarýnda Ak Hunlar hakkýnda geniþ bilgi vardýr. Bir süre Türkistan'a egemen olduklarý için Çinlilerle zaman zaman karþýlaþmýþlardýr. Çin kaynaklarýnýn yaný sýra eski Ýran, Latin ve Bizans kaynaklarýnda da Ak Hunlar hakkýnda bilgilere rastlanmaktadýr. Batý Hun Ýmparatorluðu'nun kuruluþ döneminde Ak Hunlar da Afganistan ve Kuzey Hindistan'da kendi imparatorluklarýný kurmaya çalýþýyorlardý. Ak Hunlarýn o devirde Ýran'a egemen olan Sasanilerle çok yakýn iliþkileri ve savaþlarý olmuþtur. Ýslam kaynaklarýnda da Sasani devleti ile ilgili bölümlerde dolaylý biçimlerde Ak Hunlar devleti ile ilgili bilgiler verilmektedir. Son zamanlarda Hindistan'da yapýlan tarih çalýþmalarýnda da Ak Hunlar ve genel olarak Hunlar hakkýnda geniþ bölümlere rastlanmaktadýr.

          Ak Hunlarla ilgili arkeolojik buluntular çok azdýr. Ama tarihleriyle ilgili bilgi saðlayan öðeler arasýnda para ve kitabeler ön sýrada yer alýr. Para ve kitabelerin çoðu Doðu Ýran ve Afganistan yörelerinde ele geçmiþtir. Bunlarýn büyük bir bölümü Toraman ve Mihrakula dönemleri ile ilgilidir. Ak Hun paralarý üzerinde yapýlan çeþitli araþtýrmalar sonucunda bunlarýn atlý, büst ve yarý drahmi tipi olarak üç türe ayrýldýðý anlaþýlmýþtýr.

          Ak Hun devleti içinde bazý Moðollar ve Ýranlýlar da yaþamýþlardýr. Ýmparatorluðun egemen öðesi ve toplumun çoðunluðu ise Hunlar'dan gelme Türklerdi. Ak Hun Ýmparatorluðu'nun diðer bir merkezi de Kunduz'da bulunan Huo kenti idi. Gor'dan sonra bu kent de önemli bir merkez durumuna gelmiþtir. Huo da Toharistan bölgesinde yer alýyordu. Toharistan, Belh kentinin doðusuna düþen Ceyhun ýrmaðýnýn güneyindeki Hulm, Kunduz, Iskamýþ, Talakan-Simigan, Baðlan gibi yerleri içine alan bölge olarak bilinmektedir. Türkçe kaynaklarda bu bölgeye Tukri veya Tukharistan adý da verilmektedir. Ak Hunlarýn en son ve en büyük merkezleri, Bedahþan'ýn batýsýnda Himatala idi. Bu bölge daðlarý ve ýrmaklarýyla çok verimli bir yerdi. Himatala, karlý daðýn eteðinde yaþayanlar anlamýna geliyordu.

          Ak Hunlar bir süre, Orta Asya'da baþka kavimlerle beraber yaþamýþlardýr. Bu ortak yaþayýþ süresi içinde kültürel açýdan karþýlýklý bir alýþveriþ gerçekleþmiþtir. Özellikle dil ve bazý gelenekler açýsýndan çeþitli kavimlerin Ak Hunlarý etkiledikleri görülmüþtür. Toharistan'a yerleþtikten sonra ortaya çýkan Toharca dili aslýnda Ak Hun dilinden baþka bir þey deðildir. Toharca, diðer dillerden farklý bir yapýya sahipti ve yirmi beþ harften meydana geliyordu.

          Ak Hunlar'dan önce Toharistan bölgesine Kuþanlar egemendi. Ne var ki, bunlar daha sonralarý bölünerek küçük beylikler biçiminde yaþamaya baþladýlar. Büyük Hun Ýmparatorluðu'nun yýkýlmasýndan sonra Orta Asya'da yaþamaya devam eden Hun kavimlerinin içlerinde Ak Hunlar en büyüðüydü. Daha sonralarý koþullarýn zorlamasýyla güney bölgelerine doðru göç ettiler. Ak Hunlar Altay daðlarýndan Horasan'a, Toharistan'a ve sonra Hindistan'a inen bir kavim olarak görünmektedir. V. yüzyýlýn baþlarýnda Ak Hunlar Ceyhun ýrmaðýný geçerek, Sasani topraklarýný iþgal etme giriþimlerinde bulunmuþlardýr. Bu tür olaylar bir Türk istilasý biçiminde Ýslam kaynaklarýnda yer almýþtýr. Ak Hunlarýn önceleri Sogdiana'ya egemen oluþlarý Çin kaynaklarýndaki karþýlaþtýrmalardan anlaþýlmaktadýr. Sogdiana ile beraber Semerkand yöresinin de yeni egemen gücü Ak Hunlar olmuþlardýr.

Ceyhun ýrmaðýný geçen Ak Hunlar V. yüzyýlýn baþlarýndan sonra Sasani devletinin doðu ve kuzeydoðu bölgelerini istila etmeye baþladýlar. Ak Hunlarýn güneye doðru iniþleri Ön Asya'nýn tüm ülkelerini ve buralarda yaþayan kavimleri sarsmýþtýr. V. Behram Gur'un saltanatý sýrasýnda (420-438) Ak Hunlar Ceyhun ýrmaðýný Tirmiz bölgesinden geçtiler. Bu geçiþ sýrasýnda Ak Hunlar üçyüz bin kiþi kadar bir topluluktu. Ak Hunlarýn Sasani ülkesine giriþleri karþýsýnda Behram Gur'un pasif kalmasý devleti bir þaþkýnlýk dönemine soktu. Ak Hun Hükümdarý Hakan Horasan'dan ilerleyerek Rey önlerine kadar geldi. Sasaniler, Ak Hunlara büyük miktarda para vermeyi önerdiler. Ak Hunlar bunu kabul etmediler. Kuþmuhan bölgesinde Hakan ve Ak Hunlarýn geliþigüzel karargâh kurduðunu öðrenen Sasani Hükümdarý Behram Gur, Ak Hunlarýn üzerine ansýzýn bir baskýn düzenledi. Gece yapýlan baskýndan Sasaniler kazançlý çýktýlar ve Ak Hunlarý daðýttýlar. Ak Hunlarýn baþý Hakan savaþ alanýnda öldürüldü ve eþyasý yaðma edildi. Baskýn sonucu daðýlan ve hükümdarlarý Hakan'ý yitiren Ak Hunlar bu kez Ceyhun ýrmaðýnýn karþý sahiline geçtiler. Ceyhun ýrmaðýna kadar olan bölge böylece Ak Hunlar'dan temizlenmiþ oldu. Sasaniler Kuþmihan zaferini belgelemek için buraya bir anýt yaptýrdýlar. Sasaniler bu zaferden sonra Belh kentini yeniden ellerine geçirdiler. Kuþmihan yenilgisinden sonra Ak Hunlar uzun süre baþsýz bir biçimde dolaþtýlar.

          Sasaniler doðu sýnýrlarýnda yaþayan Ak Hunlar'dan bir süre sonra rahatsýz olunca bu kavimin üzerine yeniden bir ordu gönderdiler. Ne var ki, bu kez Ak Hunlar Sasanileri yendi ve Sasani ordusu geri çekilmek zorunda kaldý. Bu zafer üzerine Ak Hunlar daha önce yitirdikleri topraklarý yeniden geri aldýlar. Bu zaferi Ak Hunlara kazandýran hükümdarýn adý Ahþunvar idi. Bu hükümdarýn bir adý da Aksuvar'dý. Aksuvar döneminde Sasani ve Ak Hun iliþkileri yoðun olmuþtur. Sasani devletinde bir taht kavgasý ve Firuz'un baþa geçmesi sorun olunca, Aksuvar iþe karýþtý ve bazý koþullarla Firuz'un tahta geçmesini destekleyebileceðini bildirdi. Ak Hunlar otuz bin kiþilik bir ordu ile Sasani devleti sýnýrlarý içine girdiler ve Firuz'u destekleyerek tahta geçmesini saðladýlar. Firuz baþa geçince Ak Hun ordusuna büyük hediyeler verdi ve Ceyhun üzerindeki Tirmiz ile Vasgirt bölgelerini Ak Hunlar'a terketti.

          Beþ yýl sonra Firuz ile Aksuvar'ýn arasý bozuldu. Barýþ görüþmelerinin birisinde Firuz kendi kýzýný Aksuvar'a vereceðini söylemiþti. Aksuvar bu sözün yerine getirilmesini istedi. Firuz ise bu sözünü tutmadý ve bir cariyeyi kendi kýzý gibi Aksuvar'a gönderdi. Cariye yaþamýný yitirmemek için bu hileyi Aksuvar'a anlattý. Aksuvar bunu anlayýnca Firuz'un yardým için gönderdiði komutanlarýný öldürttü. Firuz sahte prenses göndermenin cezasýný komutanlarýný yitirerek ödemiþ oluyordu. Bunun üzerine Sasaniler Ak Hunlara bir ders vermek üzere ordularýný topladýlar. Firuz sýnýr kasabasý Balam'ý iþgal etti ama, Aksuvar ile karþýlaþamadan geri döndü. Bundan sonraki on yýllýk dönemde Ak Hunlar ile Sasaniler arasýnda pek önemli bir olay görülmedi. 475 senesinde Firuz Aksuvar'a karþý yeni bir sefer düzenledi. Aksuvar da Firuz'a iyi bir ders vermek üzere, Türklerin savaþ taktiklerinden olan Turan taktiðine benzer bir düzen hazýrlamak için çalýþmalar yaptý. Ak Hunlar, Sasaniler ile düz bir arazide karþýlaþmaktansa, orduyu daðlýk bir bölgeye çekmeyi kararlaþtýrdýlar. Firuz hiç önlem almadan geçitlerden geçiyordu. Nitekim, Sasani ordusu geçitleri arkasýnda býrakýnca, Ak Hunlarýn artçý güçleri Sasani ordusunu çember içine almýþ oldu. Aksuvar, Firuz'un ayaklarýna kapanýp özür dilemesi koþuluyla çemberi açabileceðini bildirdi. Uzun tartýþmalardan sonra Firuz bu koþulu kabul etti. iki ordunun askerleri manzarayý ibretle seyretti. Böylece savaþ yapmadan iki ordu ayrýldýlar.

          Firuz kýrýlan gururunu kurtarmak için yeniden Ak Hunlara karþý bir sefer hazýrlamaya baþladý. Çevresi bunun yanlýþ olacaðýný ýsrarla belirtiyordu ama Firuz intikam hýrsýyla doluydu. Sýnýrdaki düzenlemeler Ak Hunlarýn zararýna geliþtiði için Aksuvar Sasanilere yeniden savaþ açtý. Sasani ordusu savaþ alanýna gelmeden önce Aksuvar derin hendekler kazdýrdý ve üzerlerini örttürdü. Kendi askerlerinin bildiði küçük geçitler býraktý ve düþmanýný aldatmak için ordusunu önce geri çekti. Bunu gören Firuz ordusuna saldýrý emri verdi. Örtülü hendeklerin üzerinden geçerken Sasani ordusu büyük kayýplar verdi ve Firuz da hayatýný kaybetti. Sicistan Valisi Suhra, Aksuvar'a bir saldýrý düzenledi ama, sonradan Sasaniler ve Ak Hunlar barýþ yaptýlar. Vali Suhra'nýn yardýmýyla Kavad Sasani tahtýna geçti, iç karýþýklýklar sonucunda Kavad tahttan indirilince, Ak Hunlara sýðýndý. Birkaç yýl sonra Ak Hun desteði ile yeniden Sasani devletinin baþýna geçti. Kavad bu durumda Ak Hunlara büyük miktarlarda para ödedi. Ayrýca Ak Hun hükümdarýnýn korunmasýný da kabul etti. Sasaniler daha sonralarý Bizans'a karþý yaptýklarý savaþlarda Ak Hun ordusunun desteðini aldýlar.

          Ak Hunlar Belh kentini ele geçirdikten sonra Sasanilerle savaþmaya baþladýlar. Kuþan devletinin çöküþünden sonra ortaya çýkan bazý prenslikleri Ak Hunlar kolaylýkla kendi egemenlikleri altýna aldýlar. Öncelikle Kuþan-Kidara prensliðini ortadan kaldýrdýlar. Bu tür prensliklerin ortadan kaldýrýlmalarýndan sonra sýra Hindistan'ýn iþgaline gelmiþti. Ak Hunlar 480 yýlýnda Hindistan'a ilk saldýrýlarýný yaptýlar ve bir süre sonra Kuzey Hint bölgesini egemenlikleri altýna aldýlar. O sýralarda Hindistan'da devlet kurmuþ olan Guptalar Ak Hunlarýn saldýrýlarýný bir süre için durdurabilmiþlerdi. Hindistan'a yapýlan akýnlar sýrasýnda Ak Hunlarýn baþýnda Toraman adlý bir hükümdar bulunuyordu. Kazýlardan çýkan paralar ve kitabeler ile o dönemin tarihi hakkýnda bazý bilgiler elde edilmiþtir. Toraman dönemi ile ilgili olarak üç ana kitabe vardýr. Birincisi Eran kitabesidir ve Saðar bölgesinde bulunmuþtur. Ýkincisi Pencap'ýn kuzeyinde bulunan Kura kitabesidir. Gwalior kitabesi ise son bulunandýr. Bu üç kitabe ile Toraman dönemi aydýnlýða kavuþmuþtur.

          Ak Hunlarý Kuþanlarýn izleyicisi olarak görenler Toraman'ýn temelde bir Kuþan Prensi olduðunu da ileri sürmüþlerdir. Ýskender ve Kuþan Hükümdarý Kaniþka'dan sonra Toraman Hindistan'ýn üçüncü fatihidir. Toraman, Guptalarýn iç karýþýklýklarýndan yararlanarak Kuzey ve Batý Hindistan'ýn iç bölgelerine kadar ilerledi ve Pencap bölgesi tümüyle Ak Hun denetimine girdi. Asya'nýn sert kara ikliminden sonra Hindistan'ýn sýcak iklimi Ak Hunlarý sarstýysa da zamanla buraya alýþtýlar. Valahbi racalarýndan Batarka, Toraman'ýn iç bölgelere doðru ilerlemesini durdurmayý baþardý. Ýki taraf arasýnda çýkan savaþta Toraman baþarýsýzlýða uðradý. Toraman'ýn ölümünden sonra Ak Hunlar duraklama dönemine girdiler.

          515 yýlýnda Toraman'dan boþalan Ak Hun tahtýna oðlu Mihirakula geçti. Hintliler Mihirakula'yý budizmin düþmaný, kan dökücü hakan olarak tanýmlamýþlardýr. Bazý tarihçiler bu hükümdara Hindistan'ýn Attila'sý da derler. Gerçekten de yeni Ak Hun Ýmparatoru sürekli olarak seferler ve akýnlar düzenlemiþ, ülkesinin sýnýrlarýný geniþletmiþtir. Mihirakula'nýn oturduðu merkez Sakkala idi. Burasý Ýndu akarsu bölgesinde, þimdiki Sialkot kasabasýdýr. Mihirakula döneminin en güçlü hükümdarýydý ve budistlere karþý amansýz düþmanlýk gösteriyordu. Savaþlardan sonra Sakkala'ya döndüðünde kardeþini tahtta görünce kenti yeniden kuþatarak baþa geçti. Daha sonralarý Gandara bölgesini aldý ve tüm budist tapýnaklarýný yerle bir etti. Ordusundaki süvari birliklerine filleri de ekleyerek deðiþik bir ordu düzeni oluþturdu. Ýmparatorluðun yönetimi gereði Keþmir bölgesindeki Sakkala merkez olmuþtu. 530 yýlýna kadar Ak Hun akýnlarý tüm Hindistan bölgesinde sürdü. Ne var ki, Citraküta kentini ele geçirdikten sonra Ak Hun saldýrýlarý bir durgunluk dönemine girdi. Bu tarihten sonra Ak Hunlar pek bir baþarý gösteremediler ve gerileme dönemine girdiler. Ak Hunlar için genel çöküntü havasýnýn estiði 550 yýlýnda Mihirakula öldü. Yerine kimin hükümdar olduðuna dair kesin bilgiler yoktur. Sonraki kaynaklar Ak Hun Ýmparatorluðu sýnýrlarý içinde kendi baþýna buyruk prenslik ve beyliklerden söz ederler.

          VI. yüzyýlýn baþlarýnda Ak Hunlar ile Sasaniler arasýndaki sýnýr Hazar Denizi'nin güneydoðu köþesinde bulunan Gürgan kentinden geçmekteydi. Ceyhun ve Seyhun ýrmaklarý arasýndaki bölge de Ak Hunlarýn denetimindeydi. Ak Hunlar Ýran'dan baþlayarak Orta Asya'nýn iç bölgelerine kadar uzanan ve Hindistan'ýn yarýsýný sýnýrlarý içine alan geniþ bir imparatorluk kurmuþlardý. Sonralarý Orta Asya ve Türkistan bölgelerinde sahipsiz biçimde yaþayan Hun Ýmparatorluðu kalýntýsý kavimler Ak Hun Ýmparatorluðu içinde yerlerini almýþlar ve Ak Hunlarýn savaþlarýna katýlmýþlardý. Çin ile de komþu olan Ak Hunlar, daha çok güney ve batý ile uðraþtýklarýndan bu ülkeye dönük sefer düzenlememiþlerdir.

          Asya'nýn ipek ticaretini elinde tutan Ak Hunlar, Avarlar ile belirli bir siyasal denge oluþturmuþlardý. Bir süre sonra tarih sahnesine Göktürkler çýkýnca bu ekonomik ve siyasal denge bozuldu. Göktürkler kendi imparatorluklarýný kurarken yavaþ yavaþ güneye doðru da iniyorlardý. Orta Asya' da Göktürk egemenliðinin tam olarak kurulabilmesi için Ak Hun devletinin ortadan kaldýrýlmasý gerekiyordu. Bu arada Sasani Ýmparatorluðu'nun baþýna da Anuþirvan adlý güçlü bir imparator geçmiþti ve devletinin yýkýlan onurunu Ak Hunlara karþý yeniden kazanmak istiyordu. Sasaniler ile Göktürkler yavaþ yavaþ Ak Hun devletinin ortadan kaldýrýlmasý için anlaþtýlar ve beraberce hareket etmeye baþladýlar. Bunun üzerine Ak Hunlar da Çin'e elçi göndererek iþbirliði kurmak istediler.

          Göktürk Ýmparatoru Ýstemi Kaðan Sasanilerle akrabalýk kurdu ve onlarla ortak hareket ederek Maveraünnehir bölgesini ele geçirdi. Nesef ve Karþi kentlerini de aldýktan sonra Nahþab kenti önünde Ak Hun ordusu ile karþý karþýya geldi. Göktürkler üstün Ak Hun ordularý karþýsýnda ancak savaþýn sonuna doðru zor bir zafer kazandýlar ve Ak Hunlarýn komutaný Varz bu savaþta öldü. Ýstemi Kaðan'ýn zaferi üzerine Sasani ordusu da Belh kentine girdi, Toharistan ve Zabulistaný ele geçirdi. Ýki ordunun saldýrýlarý karþýsýnda Ak Hun Ýmparatorluðu ani bir çöküþe uðradý ve topraklarý Göktürkler ile Sasaniler arasýnda paylaþýldý. Sasaniler Semerkand bölgesine kadar olan bölgeyi kendi sýnýrlarý içine aldýlar.

          Asya'nýn ekonomik yazgýsýný etkileyen Ýpek Yolu yýllarca Ak Hunlarýn elinde olmuþtu ve Göktürklerin egemenliðine girdikten sonra da Ak Hunlar bu ticareti sürdürmek istediler. Ne var ki, kendilerine rakip olarak çýkan diðer kavimler yüzünden bu üstünlüklerini de yitirdiler, Ýpek Yolu tümüyle Göktürk Ýmparatorluðu'nun denetimine girdi.

          Ak Hunlar kendi imparatorluklarý yýkýldýktan sonra da Toharistan bölgesinde yaþamlarýný sürdürdüler. Siyasal açýdan fazla etkili olamadýklarýndan bundan sonraki dönem ile ilgili olarak Ak Hunlar hakkýnda fazla bilgi yoktur, ancak Göktürklerin kesin yönetimi altýna girince Toharistan'da Göktürklere baðlý olarak oluþturulan bir devletin yönetimini yine Göktürklerin korumasý altýnda kabul ettiler. Uzun zaman içinde Ak Hunlar Göktürk Ýmparatorluðu'nun vatandaþý oldular ve imparatorluk içinde eriyip gittiler.

          Daha sonralarý Müslümanlýðýn yayýlmasýyla güney ve batý bölgelerinde yaþayan Ak Hunlar bu dini benimsediler. 662 yýlýnda Toharistan'da Müslüman yönetiminden hoþnut olmayanlar ayaklandýlar ve 667 yýlýnda Ýslam ordularý ile Ak Hun ordusu savaþtý ve Müslümanlar Ak Hunlarý Kuhistan bölgesine kadar sürdüler. Kuhistan çok daðlýk bir bölge olduðundan Ak Hunlar burada kendilerini koruyabildiler. Araplarýn egemenliðini bir türlü kabul etmek istemeyen Ak Hunlar sonunda Araplarla anlaþmaya vardýlar ve reisleri Nizek Tarhan, Ak Hun saldýrýlarýný durdurdu. Nizek Tarhan Müslümanlarýn anlaþmadan vazgeçeceklerini anladýðý zaman hemen askerlerini topladý ve kendi bölgesinin önemli yerlerinde önlemler aldýrdý. Müslüman ordularý birkaç yönden bu bölgeye gelerek Ak Hunlarýn merkezlerini ve kalelerini çevirdiler. Nizek Tarhan ve adamlarýný öldürdüler. Müslüman istilasýndan sonra Ak Hunlar tarih sahnesinden çekildiler. Zamanla etnik karakterlerini de yitirdiler. Son araþtýrmalara göre, Afganistan'ýn Feyzabad bölgesinde yaþamakta olan Yeftali halkýnýn Ak Hunlarýn torunlarý olduðu ileri sürülmüþtür.

          Ak Hunlar Büyük Hun Ýmparatorluðu'nun güney kanadý olarak yeniden büyük bir imparatorluk kurmuþlar ve bunu uzun bir süre yaþatmýþlardýr. Göktürk ve Sasani saldýrýlarýndan sonra imparatorluklarý yýkýlýnca bu bölgede çeþitli devletler ve beylikler ortaya çýkmýþtýr. Kengineler, Karlýklar, Gurlular, Gucarlar, Midler bunlara örnek olarak gösterilebilir. Gurlular ve Karluklar gibi Ak Hunlarýn devam eden boylarý daha sonralarý yaþadýklarý bölgelerde yeni devletler kurmuþlardýr. Özellikle Gurlularýn devleti Hindistan'da etkin olmuþtur. Hindistan tarihinde Gurlular ile beraber Gucarlarýn da önemli yerleri vardýr.

          Ak Hunlar da kendilerinden önce bu bölgede devlet kurmuþ olan Kuþanlar gibi budisttiler. Her ne kadar imparatorlarý budizme karþý savaþ açmýþ ve budistlerin tapýnaklarýný yakýp yýkmýþsa da Ak Hunlar'da toplum olarak budizm dini yaygýnlýk göstermiþtir. 400 yýllarýna kadar Orta Asya steplerinde yaþayan Ak Hunlar 425 yýlýnda Afganistan'a girmiþler ve bu tarihten sonra da tarih sahnesinde yükselmeye baþlamýþlardýr. Güney bölgelerine yaptýklarý akýnlarda budistlerle karþýlaþmýþlar, onlarýn etkisi altýnda kalarak bu dine inanmýþlardýr. Ýmparatorluðun yýkýlmasýndan sonra beliren Müslüman akýmlarý Ak Hunlarý daha sonra da Ýslamiyet'e yöneltmiþtir.

          Batý kaynaklarýnda Ak Hunlara "Eftalitler" veya "Eftalit Ýmparatorluðu" adý ile rastlanmaktadýr. Çinliler bu ulusa "Yeta", Araplar "Hayta", Hintliler "Huna", Yunanlýlar ise "Heftalit" demiþlerdir. Hint kaynaklarýnda ayrýca Ak Hunlar için "Turuþka" yani "Türk" sözcüðü de geçmektedir. Bu durum da Ak Hunlarýn Türk devleti olduðunu doðrulayan bir baþka kanýttýr.

          Ak Hun Ýmparatorluðu'na Batý'da "Eftalits" denmesinin nedeni Bizans ve Yunan kaynaklarý dolayýsýyladýr. Bu sözcüðün kökeni Sasani Ýmparatoru Firuz'u yenen Aksuvar'ýn diðer isminin Epthalanos olmasýdýr. Eftalitler adýna Batý kaynaklarýnda yapýlmýþ deðiþik bilimsel çalýþmalar bu devletin ve ulusun tarihini açýklýða kavuþturmuþtur. Ýpek Yolu, Ön Asya, Hindistan, Sasaniler ve Göktürkler ile ilgili bilimsel çalýþmalarda Ak Hunlar hakkýnda bilgiler edinilmiþtir.

          Ak Hunlar, devlet kurduklarý bölgeye, çýkýþ noktasý olan Orta Asya'nýn geleneksel kültürünü taþýmýþlardýr. Göçebe bir kavim olan Ak Hunlar devlet kurduktan sonra da göçebeliklerini sürdürmüþlerdir. Ak Hunlarýn Orta Asyalý ve göçebe olmalarýnýn yaný sýra bir üçüncü özellikleri de karakteristik bir Hun kavmi olmalarýydý. Böylece eski Hun kültürünü de sürdürmüþlerdir. Bu özelliklerin oluþturduðu Ak Hun kültürüne önceleri budizmin ve son dönemlerde de Müslümanlýðýn katkýlarý olmuþtur. Tüm bu öðeler birleþtiði zaman Ak Hun kültürünün genel çerçevesi ortaya çýkmaktadýr. Ak Hunlar da at sýrtýnda yaþayan bir kavimdi. Hem günlük yaþamda, hem de kültür ve sanatlarýnda hayvan konusuna önem veriyorlardý. Eserlerinde ve süslemelerinde hayvan motifleri göze çarpmaktadýr. Göçebe yaþam çadýr olgusunu da sürdürmüþ, sosyal yaþam ve iliþkiler ile beraber kültür ve sanat olgularý da buna göre biçimlenmiþtir. Ak Hunlarýn devlet kurduklarý bölgelerde daha sonralarý birçok devletin kurulmasý ve Ak Hunlarýn göçebeliklerini sürdürmeleri yüzünden arkalarýnda kalýcý anýtlar býrakmamýþlardýr. Ak Hun kültürü ile ilgili en önemli bulgular yaþadýklarý bölgelerde yapýlan kazýlar sonucunda ortaya çýkarýlan kitabeler ve bulunan paralardýr. Bunlarýn üzerindeki yazý ve þekillerin okunmasý ve yorumlanmasýyla Ak Hun tarihi ve kültürü gün ýþýðýna çýkmýþtýr.

          Ak Hun tarihi, Türk tarihi açýsýndan ilginç olduðu kadar, Ýran, Hindistan ve Orta Asya tarihi açýsýndan da ilginç verilerle doludur. Birkaç ülkenin üzerinde ve geçiþ yollarýnda zor koþullarda imparatorluk kurabilen Ak Hunlar arkalarýnda incelenmeye deðer bir tarih býrakmýþlardýr.


Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Ak Hun Ýmparatorluðu
« Yanıtla #1 : 12 Aralık 2009, 19:03:17 »
Ak Hun Ýmparatorluðu Hükümdarlarý

          1) Aksuvar (420 - 470)
          2) Toraman (496 - 502)
          3) Mihirakula (502 - 530)
          4) 530 - 562 yýllarý arasýnda kimin kaðanlýk yaptýðý tespit edilememiþtir.

 





Ak Hun Ýmparatorluðu Haritasý

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!