• 14 Temmuz 2020, 10:26:06

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Uygur Devleti  (Okunma sayısı 772 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Uygur Devleti
« : 12 Aralık 2009, 19:06:29 »
Uygur Devleti




Kuruluþ Tarihi - 744
Yýkýlýþ Tarihi - 840
Kurucusu - Kutlug Bilge Kül Kaðan
Baþkenti - Ordu Balýk
Dili - Uygurca
Devlet Baþkaný - Kaðan

          Uygurlar hakkýndaki bilgiler, Çin yýllýklarý ile Göktürk ve Uygur kitabelerinde bulunmaktadýr. Uygur kelimesine çeþitli anlamlar verilmekle birlikte en kabul göreni; akraba, müttefik anlamýnda olanýdýr. Uygurlar Çin kaynaklarýnda Hunlarýn soyundan gösterilmektedir. V. yüzyýlda Orta Asya'nýn büyük bir kýsmýna yayýlmýþ olan Töleslerin bir boyu olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Uygurlar bu dönemde Kao-çý (yüksek tekerlekli arabalýlar) adýyla bilinmekteydiler. Orhun Kitabeleri'nde ise Dokuz Oðuz adý ile anýlýyorlardý. Uygurlar, Orhun ve Selenga vadilerinin yerli kavimleri idiler. Bunlar Göktürk devleti kurulunca, onlarýn hâkimiyetini tanýdýlar. 630 yýlýnda Göktürk devleti Çinliler tarafýndan yýkýldýðýnda serbest kalmýþlar ve bir siyasî birlik oluþturmuþlardýr. Çin ise Göktürklere karþý bu Uygur birliðini destekliyordu. Bu çaðda baþlarýnda Alp Ýlteber unvanýný taþýyan, Pusa isimli biri bulunuyordu. Uygurlar, 681 yýlýndan sonra, Ýl Teriþ Kaðan'ýn ortaya çýkmasýyla, yine Göktürklere baðlanmak zorunda kaldýlar. Bu süre içinde kendilerini toplamýþ olan Uygurlar, Göktürk Ýmparatorluðu'nun zayýflamasý ile yeni bir fýrsat daha bulmuþ oldular. Göktürklerin hâkimiyetinde bulunan Basmil ve Karluk gibi Türk topluluklarý ile birleþen Uygurlar, 742-43 yýllarýnda Göktürk Kaðaný Ozamýþ'ý maðlûp ederek öldürdüler.




Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Uygur Devleti
« Yanıtla #1 : 12 Aralık 2009, 19:06:49 »
Uygur Devleti'nin Kuruluþu

          Göktürk Ýmparatorluðu ortadan kalkýnca, 743 yýlýnda Basmillerin idaresinde yeni bir devlet kuruldu. Uygurlar bu Basmil Kaðanlýðý'nýn Sol Yabgusu, yani doðu Yabgusu; Karluklar ise, Sað Yabgusu, yani batý Yabgusu oldular. Bu yeni devlet, tam bir federal devlet biçimindeydi. 744 yýlýnda Uygur Yabgusu, Basmil Kaðan'ýný maðlûp ederek kendini kaðan ilân etti. Kaðanlýk unvaný olarak da Kutluk Bilge Kül Kaðan unvanýný aldý. Böylece Uygur Kaðanlýðý kurulmuþ oldu. Bu kaðanlýk unvanýndan da anlaþýlacaðý üzere, Göktürk devletinin gelenek ve töreleri yeni Uygur Kaðanlýðý'nda da devam ediyordu. Ancak Uygurlar arasýnda Buda ve Mani dini gibi yabancý inanýþlar yayýldýkça, Kaðan unvanlarýnda da birtakým deðiþiklikler olmaya baþlayacaktýr. Uygur devletini kuranlar Orhun bölgesini yurt tuttuklarý için, bunlara Orhun Uygurlarý denilmektedir.

          Kutluk Bilge Kül Kaðan ölünce yerine oðlu Bayan Çur, kaðan oldu. Uygurlarýn en büyük kaðaný olan Bayan Çur Kaðan, unvan olarak da "Tengride bolmýþ, il itmiþ Bilge Kaðan" unvanýný aldý. Bu unvanýn anlamý ise, Gökte doðmuþ, devlet yönetmiþ, Bilge Kaðan demekti. Bayan Çur Kaðan devri (747-759), Uygurlarýn dört yönde geniþledikleri bir devirdir. batýda Kara Türgeþ devleti, Uygur hâkimiyetini tanýmak zorunda kaldý. Kýrgýz, Çik, Sekiz Oðuz ve Dokuz Tatar gibi Türk boylarý itaat altýna alýnarak, devlet otoritesi güçlendirildi. Öte yandan yine bu devirde, güneydeki Beþ-balýg, Kuça ve Karaþar gibi zengin tarým ve ticaret þehirleri de Uygur etkisi altýna alýnmýþtýr. Turfan bölgesi ile Uygurlar arasýndaki iliþkiler de, yine bu devirden itibaren baþlamýþ oluyordu. Bayan Çur Kaðan'ýn önemli iþlerinden birisi de, onun zamanýnda, Uygurlar arasýnda þehirleþme eðilimlerinin baþlamasýdýr. O, Ordu Balýk adýnda baþkentleri olan bir þehir kurdurmuþtur (757).

          Diðer yandan ayný kaðan, gittikçe güçlenmekte olan Tibet tehlikesini sezerek onlara karþý cephe aldý. Ýmparatorun isteði üzerine, Çin'de büyük bir tehlike yaratan An-luþan adlý Türk asýllý bir generalin isyanýnýn bastýrýlmasýna yardým etmiþtir. Bu yardým sonunda yapýlan anlaþma ile, Uygur tüccarlarýna Çin kapýlarý da açýlmýþ oldu. Bayan Çur Kaðan'ýn Þine-usu gölü yakýnýnda bulunmuþ, Göktürk yazýsý ile yazýlmýþ olan, Türkçe bir kitabesi vardýr. Bu kitabede kaðan olarak yaptýðý iþler anlatýlmaktadýr. Bayan Çur kaðan'ýn ölümünden sonra yerine oðlu Bögü Kaðan oldu (759) . Bögü Kaðan'ýn faaliyetleri siyasî ve manevi olmak üzere baþlýca iki alanda olmuþtur. Siyasî faaliyetleri daha çok Çin üzerine olmuþtur. Çin'de baþ gösteren isyanlarýn bastýrýlmasý sebebiyle sýk sýk Çin'e girilmiþtir. Ancak Uygurlarýn Çin'e giriþlerinde Çin'in çeþitli bölgelerine yaðma akýnlarý da yapýlýyordu. Çin'deki isyanlarýn en önemlisi yabancý kavimlerin Tibetliler etrafýnda birleþmeleri sonucunda ortaya çýkan isyan olmuþtur. Bu Tibet isyaný ancak Uygurlar yardýmý ile önlenebilmiþtir.

          Bögü Kaðan'ýn manevî alandaki en büyük faaliyeti, Manihaizm dinini kabul etmesi olmuþtur. Bögü Kaðan, ayný zamanda bu dinin öncülüðünü de üstlenmiþti. Bir tüccar ve þehirli dini olan Mani dininin kabulünün, Uygurlarýn savaþçý ruhlarýný gevþetmekle beraber, ilim, sanat ve edebiyatta ilerlemelerine katkýsý olmuþtur. Eskiden beri Orta Asya Türk kavimleri arasýnda, çok geniþ ve köklü bir kültüre sahip olan Çin'in zapt edilemeyeceði, bu mümkün olsa bile uzun süre elde tutulamayacaðýna dair yaygýn bir inanýþ vardý. Bögü Kaðan Çin'in zayýf bir anýnda Çin'i ele geçirmek istemiþti. Ancak veziri Baga Tarkan, adý geçen inanýþ sebebiyle Kaðan'ýn bu giriþimine karþý çýktý. Ancak sözünü dinletemeyince Bögü Kaðan'ý öldürüp Alp Kutluk Bilge Kaðan unvanýyla tahta geçti (779). Bundan sonraki kaðanlar onun soyundan gelmiþtir. Bu tarihten sonra Uygur devletini oluþturan kabileler arasýnda huzursuzluklar da baþlamýþtýr.

          Kültür ve ticaret bakýmýndan geliþen Uygurlarýn savaþçýlýk taraflarý zayýflamýþtý. 840 yýlýnda, Uygurlarýn kuzeybatý kýsýmlarýnda yaþayan Kýrgýzlar, 100 bin kiþilik atlý kuvvetleri ile, Uygur baþkentine baskýn düzenleyerek kaðanlarýný öldürüp, halký kýlýçtan geçirdiler. Bu þekilde Bayan Çur ve Kutlug Bilge Kaðan zamanýnda uðradýklarý saldýrýlarýn intikamýný korkunç bir þekilde almýþ oldular. Bu baskýndan kurtulan Uygurlar, canlarýný kurtarmak için çeþitli yönlere daðýlmak zorunda kaldýlar.


Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Uygur Devleti
« Yanıtla #2 : 12 Aralık 2009, 19:07:48 »
Turfan Uygurlarý

          Kýrgýz baskýnýndan kaçan Uygur boylarýnýn önemli bir kýsmý Doðu Türkistan'a göçmüþlerdir. Burada Turfan ve Karaþar þehirlerinin civarýnda yerleþen Uygurlar, Türk medeniyet tarihî açýsýndan büyük deðer taþýrlar. Daha Orhun Uygurlarý zamanýnda, tarým ve ticaret merkezleri olan Türkistan'ýn bu büyük þehirleri, Uygurlarýn etkisi altýna girmiþlerdi. Bu nedenle Uygur devletinin yýkýlmasýndan sonra, Turfan dolaylarýna kaçan Uygurlar için, bu bölge güvenilir bir yer olmuþtur. 848 yýlýndan sonra, kendilerini toparlayýp, varlýklarýný komþularýna kabul ettiren Uygurlar, 856 yýlýnda ise kaðanlýklarýný ilân etmiþlerdir. Bu dönemde baþlarýnda Mengli Kaðan bulunuyordu. Mengli Kaðan, Uluð Tengride Kut Bulmýþ Alp Külük Bilge Kaðan, (bugünkü Türkçe ile; Ulu Tanrý da güç ve saadet bulmuþ, kahraman, çalýþkan Bilge Kaðan) unvanýný taþýyordu.

          Kaðanlýk merkezî olarak Turfan þehrini seçtikleri için, kendilerine Turfan Uygurlarý denilmiþtir. Ayrýca yazlýk baþkentleri olarak Beþ-balýg þehrini kullandýklarý için, kaynaklarda Beþ Balýk Uygurlarý adý da kullanýlýyordu. Çin yönetimi, bu Uygur devletini Tibet tehlikesine karþý desteklemiþtir. Uygurlar da Doðu Türkistan'da etkinliklerini artýrmýþ olan Tibetlileri bu bölgeden çýkarmýþlardýr. Böylece batýdaki sýnýrlarýný Urumçi þehrine kadar uzatmýþlardýr. Turfan Uygurlarý Mani dinine inanýyorlardý . Bu dini, siyasî amaçlarý için de kullanan Uygurlar, dinlerini himaye bahanesiyle Çin üzerinde baský kurmuþlardýr.

          Kültür ve medeniyet bakýmýndan büyük geliþmeler gösterecek olan Uygurlar, 1335 yýlýna kadar devletlerini yaþatacaklardýr. Gerek X. yüzyýlda Çin'in kuzeyinde Hýtay devletinin kuruluþunda, gerekse Cengiz Han devletinin geliþmesinde, bu Uygurlarýn, öncülük, bilgi ve tecrübelerinin çok büyük payý olmuþtur. Uygurlara devlet teþkilâtýnda çok önemli görevler veren Moðollar, yazý olarak da Uygur yazýsýný kullanýyorlardý. Moðollarýn XVI. yüzyýla gelindiðinde büyük oranda Türkleþmesinde Uygurlar, önemli rol oynamýþlardýr.


Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Uygur Devleti
« Yanıtla #3 : 12 Aralık 2009, 19:09:55 »
Sarý Uygurlar

          840 yýlýndaki Kýrgýz baskýnýndan sonra, dört bir yana daðýlan Uygurlarýn bir kýsmý, güney kesimlere, yani Çin ile Doðu Türkistan arasýndaki Kansu bölgesine indiler. Önemli bir ticaret merkezî olan bu bölge, meþhur Ýpek yolu üzerinde idi. Bu bölgede yerleþen Uygurlar, büyük bir þehir olan Kan-Cov'da yeni bir devlet kurmuþlardýr. Sonradan, Sarý Uygurlar adý ile anýlacak olan bu Uygurlar, bu bölgenin yerli halký ile karýþmadan kalmýþlardýr. Türk dili ve kültürünü uzun yýllar yaþatan bu Uygur Türklerinin torunlarýna bugün bile rastlamak mümkündür.

          Din olarak Budizm'i kabul etmiþ olan Sarý Uygurlar, ticaret ve medeniyet bakýmýndan çok geliþmiþlerdir. Budistlerin en kýymetli eserlerinin bulunduðu Bin Buda Maðaralarý, Sarý Uygurlarýn yaþadýðý bölgede idi. Daha sonraki yýllarda Ýslâmiyet'i seçen ve Karahanlýlar Çaðýnda Türk-Ýslâm medeniyetine önemli katkýlar saðlayan Uygur Türkleri, bugün de varlýklarýný ayný adla, devam ettirmektedirler.




Uygur Prensi

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Uygur Devleti
« Yanıtla #4 : 12 Aralık 2009, 19:11:14 »
Uygur Devleti Hükümdarlarý

            1) Kutlug Bilge Kül Kaðan (745 - 746)
            2) Ýl-Etmiþ Bilge Bayýnçur (Moyunçur) Kaðan (746 - 759)
            3) Ýl-Tutmuþ Alp Külüð Bilge Kaðan (759 - 780)
            4) Alp-Kutluð Bilge Kaðan (780 - 789)
            5) Taras Külüg Bilge Kaðan (789 - 790)
            6) Oçur Kutluð Bilge Kaðan (790 - 795)
            7) Alp-Uluð Kutluð Bilge Kaðan (795 - 805)
            8) Ay-Tengri'de Kut-Bulmuþ
            9) Tengri'de Kut Bulmuþ Küçlüg Bilge Kaðan
          10) Alp - Külüg Bilge Kaðan
          11) Üge Kaðan (839 - 845)
          12) Bilge Bayýnçur (II.Yoyunçur) Kadýr Han (845 - 885)
          13) Tafgaç Oðulçak Kadýr Han (885 - 940)




Uygur Devleti Haritasý


Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!