• 14 Temmuz 2020, 09:57:31

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Karahanlýlar Devleti  (Okunma sayısı 2445 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Karahanlýlar Devleti
« : 12 Aralık 2009, 19:19:01 »
Karahanlýlar Devleti



Kuruluþ Tarihi - 840
Yýkýlýþ Tarihi - 1041
Kurucusu - Bilge Kül Kadir Han
Baþkenti - Kaþgar
Dili - Türkçe, Arapça
Devlet Baþkaný - Han


          840-1212 tarihleri arasýnda, Türkistan ve Maveraünnehir'de hâkimiyet kuran ilk Müslüman Türk devleti. Karluk, Çiðil, Yaðma ve diðer Türk boylarýndan meydana gelen Karahanlýlar Devleti, devrin Ýslâm kaynaklarýnda El-Hâkaniye, El-Hâniye, Âl-i Afrasiyab; baþka eserlerde de, Alp-ilig Hanlar, Arslan-Buðra Hanlar unvanlarýyla anýlýr. Karahanlýlar tabiri, batýlý þarkiyatlar tarafýndan, bu sülâlenin "kara" unvanýný çok kullanmalarý sebebiyle verilmiþtir. "Kara", Türkçe'de, kuzey yönünü iþaret etmesinin yanýnda, büyüklük ve yükseklik de ifade eder.

Karahanlýlar Devleti, 840 senesinde Uygur Devleti'nin, Kýrgýzlar tarafýndan yýkýlmasýyla, Orta Asya bozkýrlarýnda, Bilge Kül Kadýr Han tarafýndan kuruldu. Kadýr Han, Mâveraünnehir'i almak isteyen Sâmânîler Devleti ile mücadele etti. Karahanlýlar'ýn baþlangýç dönemi, ilmî yönden pek açýk deðildir. Kadýr Han'dan sonra, iki oðlundan Bazýr Arslan Han, Balasagun'da Büyük Kaðan olarak, kardeþi Oðulçak Kadýr Han ise, Ortak Kaðan olarak Taraz'da devleti idare ettiler. Oðulçak Kadýr Han, Sâmânî hükümdarý Ýsmail bin Ahmed ile devamlý mücadele etti. Sâmânîler, 883 yýlýnda Taraz'da devleti ele geçirince, Oðulçak, Kaþgar'ý merkez yapýp, Sâmânî hakimiyetindeki bölgelere akýnlara baþladý. Bu akýnlar sýrasýnda Oðulçak Kadýr Han'ýn yeðeni Satuk, Karahanlýlar'a sýðýnan, Ebu Nâsýr adlý Sâmânî þehzadesi ve Müslüman din adamlarý ile tanýþarak Ýslâm dînini kabul etti.

Nuh peygamberin oðlu Yâfes'in torunlarý olan Türkler, hükümdarlarýnýn Müslüman olmasýndan sonra, yaradýlýþlarýndaki temizlik ile seve seve ve büyük topluluklar halinde, en son ve en mütekâmil din olan Ýslâmiyet'i topluca kabul ettiler. Sekizinci asýrda Müslümanlarla tanýþýp, içlerinden kýsmen bu dini kabul edenlerin bulunduðu Türklerin 10. asýrda topluca Ýslâmiyet'i kabulü, netice itibariyle tarihteki birçok hâdiseye yön vermesi bakýmýndan pek önemlidir.

Müslüman olunca Abdülkerim adýný alan Satuk Buðra Han, doðudaki amcasýna karþý mücadelesinde, Müslüman gönüllülerden de faydalandý. Abdülkerim Satuk Buðra Han, 995 senesinde vefat edince Artuç'a defnedildi. Yerine oðlu Musa hükümdar oldu. Onun çok kýsa sürdüðü anlaþýlan saltanatýndan sonra hükümdar olan kardeþi Baytaþ Arslan Han, doðu kaðaný Arslan Han'ý maðlup ederek, sülalenin bu kolunu ortadan kaldýrdý ve bütün Karahanlýlarý birleþtirdi. Baytaþ Arslan Han, Karahanlý ülkesinde Ýslâmiyet'in yayýlmasý faaliyetlerini tamamlayýnca, komþu Türk boylarýný Ýslâm'a daveti, kendisine gaye edindi.

Baytaþ'tan sonra, oðlu ebü'l-Hasan Ali hükümdar oldu. Bu dönemde devletin batý kýsmýný kardeþi Buðra Han Harun idare ediyordu. Buðra Han, 990 yýlýnda Ýsbicâb'ý zaptedip, 992 senesinde Sâmânîlerin merkezi Buhara'ya girdi. Böylece Horasan ve Mâverâünnehir, Karahanlýlarýn eline geçti. Þihâbüddevle ve Zâhirüdda'vâ gibi Ýslâmî unvanlar kullanan Buðra Han, Kaþgar'a dönerken 996 yýlýnda vefat etti. Yerine Ahmed bin Ali geçti. Halife tarafýndan tanýnan ilk Karahanlý hükümdarý Ahmed Han'dýr.

Ahmed Han zamanýnda, Sâmânîler ve onlara baðlý devletçiklerle Karahanlý münasebetini, devletin batý kýsmýný idare eden Ýlig Han unvanlý Nâsýr bin Ali saðlýyordu. Özkent'te oturan Nâsýr, 996 senesinde Sâmânî kumandanlarýndan Fâik'in teþvikiyle bu ülke topraklarýna sefer düzenledi. Fakat Gazne hâkimi Sebüktekin'in aracýlýðý ile bu iki devlet, antlaþma yaptý. Bu antlaþmaya göre Sâmânîler, Seyhun sahasýný Katvan çölüne kadar Karahanlýlara býrakýyor, Fâik de Semerkant valisi oluyordu. Nâsýr, 999 senesinde Buhara'yý zaptederek, Sâmânî hanedaný mensuplarýný Özkent'e götürdü. Nâsýr Han, Gazneli Mahmud ile anlaþýnca, Ceyhun nehri iki devlet arasýnda sýnýr kesildi. Ayrýca Mahmud Han, aralarýndaki dostluðu güçlendirmek için Nâsýr'ýn kýzý ile evlendi. Nâsýr, Sâmânîlerin bütün mirasýna konmak ve Horasan'ý ele geçirmek istiyordu. Bu yüzden Gazneli Mahmud'un Hindistan seferinden faydalanarak iki koldan Horasan'a girdi ise de yenildi. Hânedan mensubu Hotan Hâkimi Yusuf Kadýr Han'dan yardýmcý kuvvet alýp, Gazneliler'e karþý yeniden askerî harekâta geçti. 1006 senesi Ocak ayýnýn beþinde, Sultan Mahmud'a maðlup oldu. Bu baþarýsýzlýk, Karahanlýlar arasýnda aile kavgalarýna yol açtý. Nâsýr, baðýmsýzlýðýný ilan etmek istedi. Nâsýr'a karþý, Büyük Kaðan Ahmed Han, Gazneli Mahmud'a baþvurduysa da, Nâsýr bin Ali, 1013 yýlýnda vefat etti. Yerine, Arslan Ýlig unvanýyla, kardeþi Mensur bin Ali geçti. Büyük Kaðan Ahmed Arslan Han'ýn hastalýðýnda, kendisini büyük kaðan ilan eden Mensur Han, kardeþi Muhammed'e de Arslan Ýlig unvanýný verdi.

Ahmed Arslan Han, Ortak Kaðan Yusuf Kadýr Han ve Ali Tigin ile birlik olup, hânedanlýk kavgasýna son vermek için harekete geçti. Ali Tigin, Mensur'a esir düþtü. Yedisu bölgesine yapýlan seferde düþmana karþý, hasta yataðýnda mücadele eden Arslan Han, Balasagun'a sekiz günlük mesafede, yüz bin çadýrdan fazla gayrimüslim göçebeyi maðlup etti. Turfan'a kadar takip ederek ülkesini korudu. Ahmed Han, bu seferden dönüþünde 1017'de vefat etti.

Ahmed Han'dan sonra büyük kaðan olan Mensur Arslan Han ise, 1024 senesinde kendi isteði ile saltanatý Yusuf Kadýr Han'a býraktý. Bu sýrada Selçuklular'dan yardým alan Ali Tigin, Buhara'yý zaptetti. Yusuf Kadýr Han'a karþý, kardeþleri Ahmed ve Ali birleþtiler. II. Ahmed, kendisini 1014'te Muizüddevle lâkabýyla büyük kaðan ilan etti. Kardeþi Ali ise, Arslan Ýlig oldu. II. Ahmed Arslan Han; Balasagun, Hocend, Ahsikas, Fergana ve Özkent'e hakim oldu. Yusuf Kadýr Han, Gazneli Mahmud ile görüþtü. Ýki Müslüman Türk devleti arasýnda dostluk baðlarý, evlenme yoluyla da kuvvetlendirildi. Bu görüþmede, Karahanlýlarý ilgilendiren meselelerin yanýsýra, Arslan bin Selçuk ve emrindeki Oðuzlarýn da Horasan'a nakledilmesi hususunda karara vardýlar. Sultan Mahmud, bir fýrsatýný bulup, Arslan bin Selçuk'u yakalattý ve Hindistan'da Kalincâr kalesine hapsettirdi. Bu sýrada Ali Tigin, bozkýrlara kaçtý ve Mahmud'un ülkesine dönmesi üzerine tekrar Buhara ve Semerkand'a hakim oldu. Yusuf Kadýr Han'ýn 1032 yýlýnda vefatýyla, oðullarý Süleyman, Arslan Han; Muhammed de Buðra Han unvanlarýyla, devletin idaresini ele aldýlar. Bu sýrada Ali Tigin de Mâverâünnehir'de kendisini Tavgaç Kara Buðra Hakan ilan etti.

Karahanlý hânedaný arasýnda kýyasýya devam eden mücadele sonucunda, 1042 yýlýnda ülke kesin olarak ikiye ayrýldý. Nâsýr bin Ali'nin oðullarýndan Muhammed Arslan, Kara Hakanlýk mevkiinde Büyük Kaðan; Ýbrahim de Tavgaç Buðra Kara Hakan unvanýný alarak, Batý Karahanlýlar devletini meydana getirdiler. Yusuf Kadýr Han'ýn oðullarý da, Doðu Karahanlý Devletini idare ettiler.

Doðu Karahanlýlar Devleti

Karahanlý Devleti ikiye ayrýlýnca; Büyük Kaðan unvanýyla, Þerefüddevle lâkaplý Ebû Þüca Süleyman bin Yusuf, merkezi Balasagun ve Kaþgar'ý kendine býrakýp, kardeþlerinden Buðra Han Muhammed'e, Taraz ile Ýsficab'ý, Mahmud'a ise Arslan Tigin unvanýyla ülkenin doðusunu verdi. 1043 yýlýnda yapýlan aile toplantýsýnda ayrýca, eski Büyük Kaðan II. Ahmed Han'a da Mâverâünnehir, mülk olarak verildi. Fergana'nýn bir kýsmý zaptedilerek, Bulgar ile Balasagun arasýnda yaþayan, on bin çadýrdan meydana gelen Türkler, 1043 senesi güzünde, topluca Ýslâmiyet'i kabul etti.

Ýslam dininin esaslarýna sýkýca baðlý, âdil bir hükümdar olan Süleyman Han, ilim âþýðý ve âlimlerin koruyucusuydu. 1056'da kardeþi Ortak Kaðan Buðra Han, Büyük Kaðan Süleyman Han'la anlaþmazlýða düþtü. Muhammed Han, Süleyman Han'ý hapsettirip, büyük kaðanlýðýný ilan etti. On beþ ay hükümdarlýk yapan Muhammed Han, mevkiini büyük oðlu Hüseyin'e býraktý. Hüseyin Han'ý, kardeþi Ýbrahim tahttan indirtip, 1057'de Büyük Kaðan oldu. Ýbrahim Han, 1059'da, hânedandan Yýnal Tegin tarafýndan öldürülünce, Tuðrul Kara Han unvanlý Mahmud bin Yusuf baþa geçti. Mahmud Han (1059-1074, Ortak Kaðan Tabgaç Buðra Kara Han ve Hasan bin Süleyman, kaybedilen topraklarý geri almak için harekete geçtiler. 1068 yýlýnda iki taraf arasýnda yapýlan antlaþma ile, Seyhun hudut kesilerek, Fergana, Doðu Karahanlýlara býrakýldý. 1074'te Mahmud Han'ýn yerine, oðlu Ömer geçti ise de, ancak iki ay hükümdarlýk yapabildi. Büyük Kaðan olan Buðra Han Hasan bin Süleyman (1074-1103) devrinin ilk yýllarýnda; Buge Budraç kumandasýndaki Yabaku ve Basmýllarýn da ayný safta olduðu yedi yüz bin düþmana karþý, Ömer bin Mahmud kumandasýndaki kýrk bin Müslüman askeriyle, büyük bir zafer kazanýldý.

Büyük Selçuklu Sultaný Melikþah (1072-1092), 1082'de Mâverâünnehir'i zaptedip Özkent'e gelince, Doðu Karahanlý hükümdarý Hasan Han, onun hakimiyetini tanýdý. Hasan Han'dan sonra oðlu Ahmed (1103-1128), hükümdar olup, Abbasî Halifeliði ile münasebetlerde bulundu. Halife Mustahzýrbillâh (1094-1118), Ahmed Han'ýn istediði beratý verip, ona "Nûruddevle" demiþtir. 1128'de Karahýtaylarý, Kaþgar kenti yakýnlarýnda maðlup eden Ahmed Han, onlarýn batýya doðru ilerlemelerini durdurdu.

Ahmed Han'dan sonra 1128'de hükümdar olan oðlu Ýbrahim, Karahýtaylardan yardým alarak, rakiplerini yendi. Karahýtaylar, II. Ýbrahim Han (1128-1158) devrinde Balasagun'u zaptedince, merkez, Kaþgar'a taþýndý. Karahýtaylar, kendilerine isyan eden Karluklar'ýn üzerine onu gönderdi. 1158'de de, öldürülen II. Ýbrahim Han'ýn yerine oðlu Arslan Han ünvanlý Muhammed ve sonra da torunu Ebü'l-Muzaffer Yusuf geçti. Yusuf Han, 1205'te vefat ettiði sýrada, oðlu Ebü'l-Feth Muhammed, Karahýtaylý Kür Han'ýn yanýnda rehin bulunuyordu. Nayman Devleti kurucusu Küçlük tarafýndan 1207'de kurtarýlan Ebü'l-Feth Muhammed, daha sonra Kaþgar'a gönderildi. Ancak, Kaþgar'a varmadan, þehirdeki beyler tarafýndan yolda öldürüldü (1211). Bu durum, Küçlük'ün, Karahanlý merkezini iþgal edip, katliâm yaptýrmasýna sebep oldu.

Hânedanlýk içi mücadele neticesinde bölünen Doðu Karahanlýlar, Moðol Naymanlarca iþgal edilerek, hakimiyetlerine son verildi. Böylece Türk milletine ve Ýslâm'a büyük hizmetleri olan Doðu Karahanlýlar Devleti, tarihe karýþtý.

Batý Karahanlýlar Devleti

Karahanlý Devleti ikiye bölününce, Batý Karahanlý Hanlýðý, Mâverâünehir ve Hocend'e kadar batý Fergana'yý içine almaktaydý. Büyük Kaðanýn merkezi, önceleri Özkent, sonralarý Semerkand oldu.

Bu devletin ilk hükümdarý I. Muhammed Han, 1052 senesinde vefat edince yerine kardeþi Ortak Kaðan Ýzzü'l-umma Ebu Ýshak Ýbrahim Tavgaç Han geçti. Tavgaç Ýbrahim Han, Doðu Karahanlýlardan Þaþ, Ýlak gibi hudut þehirleri ile Fergana'nýn bir kýsmýný aldý. Ýbrahim Han, âlim olup, iyi bir hükümdardý. Devletin idaresi için lüzumlu kanunlarý tanzim edip, hýrsýzlarý tamamen ortadan kaldýrdý. Ahalinin menfaatlerini koruyup, piyasayý düzeltti. Âlimlerin sohbetinde bulunup onlarýn tasvibini almadan kanun koymadý. Ýbrahim Han, Ortak Kaðanken, devlet aleyhinde faaliyetlerde bulunan Ýsmailîleri, dâhiyane bir siyasetle ortadan kaldýrdý.

Ýbrahim Han'dan sonra, oðlu Þemsü'l-Mülk Nasr hükümdar oldu. Þaþ ve Tünhas hakimi Þuayb, yeni hükümdara isyan etti. Nasr Han, bu isyaný bastýrdý. Bu karýþýklýktan faydalanan Doðu Karahanlýlar, Ýbrahim Han'ýn zaptettiði yerleri geri almaya çalýþtýlar ise de, bu mücadele bir antlaþma ile sona erdi. Daha sonra I. Nasr Han, Selçuklular tarafýndan zaptedilen yerlerin alýnmasý için bir hareket baþlattý. Fakat Melikþah'ýn Semerkand'a gelmesiyle sulh yapýlýp, akrabalýk tesis edilerek meseleler halledildi. Nasr Han da, âlimlere hürmet edip, ilim merkezleri inþa ettirdi. Ticaretin geliþmesi için sosyal hayatýn bütün lüzumlu müesseselerini içine alan iki ribat yaptýrdý.

1080 senesinde Nasr'ýn vefatý üzerine, oðlu Ebu Þüca Hýzýr hükümdar oldu. Hýzýr Han'ýn saltanatý bir yýl kadar sürdü. Yerine geçen Ahmed Han devrinde ulema ile hükümdar arasýnda bir anlaþmazlýk oldu. Bu sýrada, Selçuklu Sultaný Melikþah, önce Buhara'yý sonra da Semerkand'ý zaptetti ve Ahmed Han'ý Özkend'de esir alýp Ýsfahan'a götürdü. Bunun sonucu, Karahanlý ordusunun temelini teþkil eden Çiðil Türklerinin kumandaný Yakub bin Süleyman, Semerkand'a davet edilip hükümdar ilan edilerek, Selçuklulara karþý bir ayaklanma baþlatýldý. Bunun üzerine Melikþah, ikinci defa Semerkand seferine çýktý. Bu sefer sonunda Karahanlý devleti, Selçuklulara baðlandý. Karahanlý devlet adamlarý, Mesud bin Muhammed'i hükümdarlýða getirdi.

Birinci Mesud'un hükümdarlýðý devrine ait bir bilgi yoktur. Mesud Han'dan sonra, Selçuklu sultaný Berkyaruk, arka arkaya üç hükümdar tayin etti. Bunlardan üçücüsü olan Cebrâil Han, Selçuklu þehzadeleri arasýndaki saltanat kavgalarýndan faydalanarak, Horasan'ý ele geçirmek istedi. Bu sýrada Horasan valisi olan Sencer, Tirmiz þehri için yapýlan savaþý kazandý ve Cebrâil Han'ý esir alýp, 1102'de idam ettirdi. Bu zaferden sonra Sultan Sencer, Mâverâünnehir'i yeniden teþkilatlandýrdý. Karahanlý sülalesinden olup, Selçuklu sarayýnda büyüyen yeðeni Muhammed bin Süleyman'ý Arslan Han unvanýyla Semerkand'da büyük kaðan ilan etti. Dayýsý Sultan Sencer'in yardýmýyla isyanlarý bastýran II. Muhammed Han, düþmanlarýna karþý seferler düzenledi. II. Muhamed Han, saltanatýnýn son zamanlarýnda felç oldu. Çýkan iç isyanlarý bastýrmak için Selçuklulardan yardým istedi. Fakat yardým gelmeden isyaný bastýrýnca, Selçuklu yardýmýný geri çevirdi. Bu durum, Sultan Sencer'i kýzdýrdý. 1130 senesinde Semerkand'a gelen Sultan Sencer, Muhammed Han'ý Merv'e götürdü. Muhammed Han, 1132'de orada vefat etti.

Sultan Sencer, Muhammed Han'ýn ölümünden sonra Batý Karahanlý tahtýna sýrasýyla, Ebü'l-Meâlî el-Hasan bin Ali, Ebu Muzaffer Ýbrahim bin Süleyman ve Mahmud bin Muhammed'i tayin etti. II. Mahmud Han, Karahýtaylar'la 1137 senesi yazýnda Hocend yakýnýnda yaptýðý muharebeyi kaybedip Semerkand'a çekildi. Karluklar ile ülke içinde anlaþmazlýk çýkýp, Sultan Sencer'den yardým isteyince, Karluklar da Karahýtaylara müracaat etti. Sultan Sencer ve II Mahmud Han, 8 Eylül 1141 tarihinde Katvan Muharebesi'nde Karahýtaylara yenilip, Horasan'a çekildiler. Karahýtaylar, bütün Mâverâünnehir'i istila edip, Mahmud Han'ýn kardeþi Ortak Kaðan Tavgaç Buðra Han Ýbrahim bin Muhammed'i Büyük Kaðan ilan ettiler. III. Ýbrahim Han, Karluklar ile anlaþmazlýða düþünce, Buhara yakýnlarýndaki Kallabâz Muharebesinde öldürüldü. Yerine geçen oðlu Mahmud Han, Horasan'a çekildi ve vefatýna kadar orada kaldý. Sultan Sencer'in ölümünden sonra Oðuzlar, II. Mahmud Han'a hükümdarlýk teklif ettiler. O, önce oðlu Muhammed'i gönderdiyse de, bir süre sonra Oðuzlarýn hükümdarý oldu. Sultan Sencer'in eski kumandanlarýndan Niþabur valisi Müeyyeddevle Ayaba, 1163 yýlýnda Horasan'ý ele geçirmek arzusuyla hareket edip, II. Mahmud Han ve oðlu Muhammed'i esir alarak gözlerine mil çektirip hapse attýrdý. Baba-oðul, 1164 senesinde hapisteyken vefat ettiler. II. Mahmud ve iki oðlunun hapiste vefatlarý ile, Karahanlýlar'ýn hâkimiyeti Ali Tegin'in soyundan gelenlere geçti.

III. Ýbrahim Han'a halef olan Ali Tegin ailesinden Ali bin Hasan, Karluklar ile mücadele edip, reisleri Paygu Han'ý öldürterek, onlarý iskâna mecbur ve askerlikten men etti. Fakat bu hareketi isyanlara sebep oldu. Ülkedeki isyanlarý Buhara'daki Hanefî âlimi Muhammed bin Ömer'in vasýtasýyla yatýþtýran Ali Han, 1160 senesinde vefat edince, yerine kardeþi Ebü'l-Muzaffer Mesud bin Hasan geçti. II. Mesud Han, iç iþlerini düzene soktu. Sarayýný âlim ve þairlere açýp ilmin hâmisi oldu. 1178 yýlýnda vefat eden II. Mesud Han'ýn yerine kardeþi Fergana hâkimi Hüseyin bin Hasan'ýn oðlu Ýbrahim bin Hüseyin hükümdar oldu. Önce Feryun'da, sonra da Semerkand'da hüküm süren IV. Ýbrahim Han, Nuretüddünya ve'd-dîn Kýlýç Tavgaç Küç Arslan Han unvanlarýyla büyük kaðan oldu. Onun vefatýyla yerine oðlu 1204 senesinde büyük kaðan oldu. Osman Han, tedbirli bir insandý. Önce Karahýtaylara tâbi olmasýna raðmen, Müslüman Gurlular'ýn, Moðollar tarafýndan yok edilmesini engellemek için gayret sarf etti. Karahýtaylý saldýrýsýna karþý Muhammed Harezmþah ile iyi iliþkiler kurdu. Muhammed Harezmþah'ýn kýzý ile evlenip, âdet olduðu için bir yýl Harezm'de kaldý. 1211 senesinde Semerkand'a dönen Osman Han, Karahýtaylar'ýn gücünden çekinerek onlarla ittifak kurdu. Bu hareketi, Muhammed Harezmþah'ýn Mâverâünnehir'i almasýna sebep oldu. Yakalanan Osman Han, idam olundu (1212). Osman Han'ýn ölümü ile, Batý Karahanlý Devleti sona erdi.

Fergana Kaðanlýðý

1141 yýlýnda Batý Karahanlý Devleti, Karahýtaylar'ýn istilasýna uðrayýnca, Fergana'da merkezi Özkend olmak üzere müstakil bir Karahanlý devleti kuruldu. Ýlk hükümdarý, Gelâleddünye ve'd-dîn Hüseyin bin Hasan olup, Fergana kaðanlarý, Türkçe Tuðrul Kara Hakan unvanýný taþýrlardý. Unvanlarýnda Türk kelimesi de kullanan Fergana Kaðanlýðý, 1211 veya 1212 senelerinde, Muhammed Harezmþah'ýn tâbiiyetine girdi.

Karahanlý Devleti, daha ilk kuruluþ yýllarýnda, tarihî Türk devlet idaresi geleneðine uygun olarak iki büyük idarî kýsma bölündü. Bunlardan doðuda kalan kýsmýn baþýnda hakan bulunur ve her türlü idarî yetkiyi elinde bulundururdu. Batý kýsmýný ise hakanýn hükümranlýðý altýnda, ayný aileden bir han, ona baðlý olarak idare ederdi. Karahanlý devlet teþkilatýnda, bu büyük ve ortak kaðanýn yanýnda, hanedana mensup dört alt kaðan ile altý hükümdar vekili vardý. Rütbeler, kademe kademe yükselme esasýna göreydi. Her rütbenin deðiþebilen unvanlarý olurdu. Türkçe unvanlarýn deðiþmesine raðmen, Ýslâmî unvanlar deðiþmezdi. Hükümdar vekilleri, Ýrken, Sagun, Ýnanç unvanlarýný taþýrlardý. Hükümdarlarýn yanýnda "Yuðruþ" denilen bakanlar kurulu bulunurdu. Yüksek devlet memuriyetlerinde, baþkumandana "subaþý", maliye bakanýna "aðýcý", saray hâcibine "tayangu" veya "bitikçi" denirdi.

Karahanlýlar'da ordu: Selçuklular'da olduðu gibi baþlýca dört ana bölümden meydana gelirdi. Bunlar, saray muhafýzlarý, hâssa ordusu, hanedan mensuplarý ile valiler ve diðer devlet adamlarýnýn kuvvetleri, devlete baðlý Türk teþekküllerine mensup kuvvetlerdi.

Kültür ve Medeniyet: Türk an'anesine göre kurulan Karahanlý Devleti, 10. asýrda Ýslâmiyet'i kabulüyle, ilk Ýslâmî Türk eserlerini meydana getirdi. Hakanî Türkleri adýný taþýyan Karahanlýlar, Türkler'in millî kültür ve sanat geleneðini ve istidadýnýn güçlü özelliklerini bütünüyle Ýslâm'a adayýp bu ilham ile yeni bir üslubun kurucusu oldular. Karahanlý hükümdarlarýnýn ilme hayranlýðý, âlimlere saygýsý ve onlarý korumalarý neticesinde Türkistan, Mâverâünnehir þehirleri birer medeniyet, kültür beþiði haline geldi. Doðu Karahanlýlar devrinde Balasagunlu Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig; Kaþgarlý Mahmud, Dîvanü Lügati't-Türk, Ýmam-ý Ebü'l-Fütuh Abdülgafur Tarih-i Kaþgar adý ile, Türk dili, edebiyatý, kültürü ve tarihi için çok mühim eserler yazdýlar.

Büyük Ýslâm hukukçu ve âlimleri, Karahanlýlar zamanýnda yetiþti. Bunlardan bazýlarý þunlardýr: Burhâneddin Mergýnânî, Þemsü'l-Eimme Serahsî, Þemsü'l-Eimme Hulvânî, Ebu Zeyd Debbûsî, Fahrü'l-Ýslâm Pezdevî, Sadrüþþehîd, Kâþânî, Ömer Nesefî, Sirâcüddîn Uþî.

Þâh-i Türkistan denilen Ahmed Yesevî hazretleri, Ýslâm dininin göçebe Türkler arasýnda yayýlmasýna hizmet etmiþ olup, bugün bile, Rusya, Bulgaristan, Çin ve Ýran'daki Türklerin Türklüklerini ve Ýslâmlýklarýný korumalarýnda tesiri vardýr.

Türklerin þehir hayatýna geçiþi Karahanlýlar devrinde baþladýðýndan, þehircilik ve mesken mimarisi geliþti. Buhara, Fergana, Merv, Semerkand, Tirmiz ve Ürgenç'te birçok mimarî eser yapýldý. Türkistan'da aðaç ve taþ az olduðundan Karahanlýlar, eserlerini genellikle kerpiç ve tuðladan yaparlardý. Mescid ve hayýr külliyeleri çok yaygýndýr. Çok kubbeli mescidlerin sütunlarý tahtadan, yuvarlak veya çok köþeli; minareler ise piþmiþ tuðladan yapýlýrdý. Kerpiç ve tuðladan köþe pâyeli, yazý þeritli, örgülü eserler yapýldý. Duvarlarý çið tuðladan örülüp, üstü tezyin edilip, kaymak taþý sývasý ile veya çeþitli þekillerde kesilmiþ süslü, oymalý, kabartmalý, çizgili kiremitler ile kaplanýyordu. Cilâlý ve sýrlý tuðla ve cam tezyinatýn getirdiði koyu mavi ve yeþil renkler ve parlak satýhlar, Karahanlý eserlerinin hususiyetleridir. Saraylar, arklý ve havuzlu bahçeler ve korular içine yapýlýrdý. Karahanlýlar devrinde mescid, cami, türbe, külliye, kervansaray, saray, kale, köprü ve hamamlar yapýlmýþtýr. Camilerin sadece minareleri günümüze ulaþabilmiþtir. Türk hat sanatý, Karahanlýlar ile baþladý. Kûfî, sülüs gibi yazý türleri ile Kur'an-ý Kerîm ve hadis kitaplarý itina ile yazýlýp, saklandý.


« Son Düzenleme: 19 Nisan 2010, 16:44:32 Gönderen: |MiM| »

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Karahanlýlar Devleti
« Yanıtla #1 : 12 Aralık 2009, 19:19:33 »
Karahanlýlar Devleti Hükümdarlarý

            1) Bilge Kül Kadir Han (840-880)
            2) Oðulcak Han ve Arslan Han (880-920)
            3) Abdülkerim Satuk Buðra Han (920 - 958)
            4) Baytaþ Musa Han (958 - ?)
            5) Nasr Bin Ali Han (? - 999) (Halife Müslüman devlet olarak Karahanlýlarý tanýdý.)
            6) I. Ahmed Han (999 - 1017)
            7) Mansur Han (1017 - 1024)
            8) II. Ahmed Han (1024 - 1031)
            9) Yusuf Han (1031 - 1032)
          10) Süleyman Arslan Han (1032 - 1041)
 



Karahanlýlar Devleti Haritasý
« Son Düzenleme: 19 Nisan 2010, 16:37:56 Gönderen: |MiM| »

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!