• 06 Temmuz 2020, 22:50:28

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Doðu Anadolu Bölgesi hakkýnda ansiklopedik bilgiler  (Okunma sayısı 719 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Giryân

  • Moderatör
  • UzMaN ÜYE
  • ***
  • İleti: 1107
  • Teþekkür 8
  • 'Beþer'likten kurtulup 'insan'laþma yolunda yolcu.
Doðu Anadolu Bölgesi hakkýnda ansiklopedik bilgiler
« : 29 Aralık 2009, 14:54:59 »


Doðu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin 7 coðrafi bölgesinden biri. Bölgeye bu ad, Anadolu topraklarýnýn doðusunda yer almasý nedeniyle Birinci Coðrafya Kongresi tarafýndan 1941 yýlýnda verilmiþtir. Doðu Anadolu Bölgesi illeri: Aðrý, Bingöl, Bitlis, Elazýð, Erzincan, Erzurum, Hakkari, Kars, Malatya, Muþ, Tunceli, Van, Ardahan ve Iðdýr'dýr.

Türkiye’nin yedi coðrafi bölgesinden biri olan Doðu Anadolu Bölgesi; doðuda Aðrý Daðý’ndan, batýda Uzun yayla’ya, kuzeyde Doðu Karadeniz Sýradaðlarý’nýn iç sýnýrlarýndan, güneyde Güneydoðu Toroslarý’na kadar uzanýr. Bir üçgeni andýran bölge yaklaþýk 163.000 km2’lik yüzölçümüyle Türkiye’nin en büyük coðrafi bölgesidir. Bölge Türkiye topraklarýnýn %21’ini kaplar.

Kars, Aðrý, Van, Hakkari, Muþ, Bingöl, Elazýð ve Tunceli illerinin tümü bölge sýnýrý içindedir.Bitlis ve Malatya il lerinin bazý küçük bölümleri Güneydoðu Anadolu Bölgesi’ne, Erzurum ve Erzincan illerinin bazý bölümleri de Karadeniz Bölgesi’ne taþar. Merkezleri komþu illerde yer alan Siirt, Diyarbakýr, Adýyaman, Kahramanmaraþ, Kayseri ve Sivas illerinin de bazý bölümleri Doðu Anadolu Bölgesi’nin sýnýrlarý içinde kalýr.

Yüzey þekilleri
Yerþekillerini; sýradaðlar,geniþ plâtolar ve ovalarla çukur alanlar oluþturur. Ovalarýn çoðu genç faylarla sýnýrlandýðýndan deprem alanlarýdýr. Doðu Anadolu yüzey þekillerinin ana çizgileri, bölgeyi batýdoðu doðrultusunda boylayan yay biçimindeki dað sýralarýyla meydana gelir. Bu dað sýralarý, alçak ve dalgalý düzlüklerle birbirinden ayrýlýrlar. Bu düzlükler üzerinde ayrýca dað kütleleri yükselir, aralarýna da çukur ovalarý girer. Yüzey þekillerinin genel doðrultusuna göre, Doðu Anadolu relyefi kuzeyden güneye þöyle takip edilebilir:

1. Kuzeybatýda Kuzey Anadolu Daðlarý’nýn Doðu Anadolu yaylasýna komþu olan iç sýrasý: bölgenin sýnýrý içerisinde uzanan Kelkit Çoruh Daðlarý: Kýzýldað (3.025m), Çimen(2.700m) daðlarý ve daha ötede Çoruh Oltu havzasýndaki daðlar.

2. Bu daðlarýn gerisinde Erzurum Kars yaylasý. Çoðu yerde lav örtüsüyle kaplý; yüksl. 1.5002.000m. Yayla üzerinde basýk dað sýralarý: Dumludað (3.200m), ALLAHüekber daðý (3.111m),Kýsýrdað (3.150m) gibi; yayla içine girmiþ çukur ovalarý; Erzincan Ovasý (yüks:1.200), Erzurum Ovasý (yüks: 1.8001.900m), Pasinler Ovasý (1.650m), Sürmeliçukur Iðdýr Ovasý (800900m).

3. Doðu Anadolu’nun ortasýnda Karasu (Fýrat) ve Aras vadilerine güneyden paralel olarak uzanan büyük sýrt: KarasuAras daðlarý.Bunlar Monzur (3.250m), Mercan (3.463m daðlarýyla baþlayýp Palandöken (3.017m), Çakmak (3.060m), Perli (3.200m) daðý üzerinden Aðrý volkan kütlesine kadar uzanýr. Büyük Aðrý konisi Türkiye’nin en yüksek doruðudur (5.165m). KarasuAras daðlarý, güney batýda Uzunyayla yöresindeki kesintiden sonra Orta To roslar’a baðlandýðý gibi, doðuda Aðrý volkan kütlesi ötesinde Ýran 0ortasýndaki daðlara devam eder.

4. Sözü geçen merkezî sýrtýn güneyinde Van Gölü havzasý ve bunun batýsýnda Murat havzasý. Her iki havza da güneyde, güneydoðu Toros yayýna dayanýr; Aðrý Nemrut daðlarý arasýnda sýralanan bir sönmüþ volkan dizisi ( Tendürek 3.542m, Süphan daðý 1.200.000 ölçekli harita ya göre 4.434m, Nemrut daðý 2.802m) ile birbirinden ayrýlýr. Van Gölü havzasý, doðuda Ýran sýnýr daðlarýnda yüksekliði 3.000m’yi aþan tepelere dayanan yüksek bir yayla (Erk daðý 3.200m) ile batýda Van Gölü’nün kapla dýðý geniþ bir çukur alandan meydana gelir.Murat hav zasýnda ise Murat ýrmaðý boyunca uzanan sýra ovalar arasýnda Bingöl (3.200m) gibi dað kütleleri göze çarpar. Doðu Beyazýt ovasý (2.000m), KaraköseEleþkirt ovasý (1.650m), Malazgirt ovasý (1.500m), Muþ ovasý (1.200m), Elâzýð ovasý veya Uluova (1.050m).

5. Güneydoðu Toroslar, Doðu Anadolu’yu güneyden sýnýrlayan bir yaydýr. Batý kesiminde geniþ ve orta derecede yüksek (Malatya daðlarý; Akdað 2.605m),orta kesiminde dar ve az yüksek (Maden daðlarý; Hazarbaba daðý 2.285m), doðuya doðru gitgide geniþ ve çok yüksektir.(Bitlis daðlarý 3.500, Hakkari daðlarý; Cilo daðýnýn Reþko tepesi 4.168m).

Ovalar ve platolar


Bölgede daðlardan sonra en fazla alan kaplayan yerþekli plâtolardýr. Platolar, Fýrat ve Aras nehirlerinin kollarý tarafýndan parçalanmýþtýr. En büyük plâtosu ‘’Erzurum Kars Platosu’’dur.

Bölgede yer alan dað kuþaklarý arasýndaki çöküntü oluklarýnda ovalar yer almaktadýr.

Birinci çöküntü kuþaðýný; Ardahan, Göle ve Çýldýr Gölü

Ýkinci çöküntü kuþaðýný; Erzurum, Erzincan, Pasinler, Horasan ve Iðdýr Ovalarý

Üçüncü çöküntü kuþaðýný ise; Malatya, Elazýð, Bingöl, Muþ ve Van Gölü çanaklarý ve bunlar içerisinde yer alan ovalar oluþturur.

Akarsular ve göller

Doðu Anadolu Bölgesi’nda yer alan Aras ve Kura nehirleri sularýný ülkemiz topraklarý dýþarýsýnda Hazar Denizi’ne dökerler. Fýrat, Dicle ve Zap nehirleri ise sularýný yine ülkemiz dýþarýsýnda Basra Körfezi’ne dökerler.

Bölge akarsularýnýn rejimi düzensizdir. Bunun nedeni; yaðýþ rejiminin düzensizliði ve kýþ yaðýþlarýnýn kar þeklinde düþmesidir. Kýþýn yaðan karlar erimeden uzun süre yerde kaldýðý için akarsularýn debileri azalmaktadýr. Ýlk bahar ve yaz aylarýnda eriyen karlar akarsularýn debile rinin yükselmesine ve coþkun bir þekilde akmasýna yol açar.

Bölge akarsularýnýn hidroelektrik enerji potansiyeli yüksektir. Bunun nedeni; yükselti ve eðimlerinin fazla olmasýdýr.

Bölgedeki fay hatlarý üzerinde göller oluþmuþtur. Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü baþta olmak üzere Çýldýr, Nazik, Erçek, Hazar, Balýk ve Bulanýk gölleri bölge sýnýrlarý içerisinde yer alýr. Van Gölü Türkiye’ nin ikinci büyük kapalý havzasýný oluþturur.

ÝKLÝM

Doðu Anadolu iklimi, çok sert olarak özetlenebilir. Mevsimler ve gündüzgece arasýndaki ýsý fark larý çok fazladýr. Yazlar ova kesimlerinde gündüzleri pek sýcak olur.

Kýþ mevsimi uzun ve soðuktur. Sýcaklýk -40°C'ye kadar düþer. Yaz mevsimi ise sýcak ve kýsadýr. Sýcaklýk 20°C nin üzerine çýkar. Kýþ mevsiminde yaðýþlar genelde kar þeklindedir ve hiç erimeden uzun süre yerde kalýr. Yýllýk sýcaklýk farký 30°C den fazladýr

Bölgenin güneyine ve batýsýna doðru gidildikçe sýcaklýk ortalamalarý artar (enlem ve yükseltinin azalmasýdýr). Karasallýðýn etkisiyle en fazla yaðýþ yazýn, en az yaðýþ kýþýn düþer (Erzurum-Kars Bölümünde)Yýllýk ortalama 500-600 mm yaðýþ alýr. Buharlaþma az olduðu için bu yaðýþ yeterli olur. Bölge, Ýç Anadolu'dan daha yüksekte olduðundan daha fazla yaðýþ alýr. Kýþlar karasallýðýn etkisiyle daha sert geçer.

Doðal bitki örtüsü steptir. Ancak yaz yaðýþlarý sebebiyle çayýr þeklindedir. Yaðýþýn fazla olduðu daðlýk bölgelerde ormanlar vardýr. Türkiye orman varlýðý bakýmýndan 5. büyük bölgemizdir.

Iðdýr Ovasý, Doðu Anadolu Bölgesi'nin en az yaðýþ alan yeridir. Buranýn yýllýk yaðýþ, ortalamasý 250 mm'nin altýndadýr. Buna karþýlýk Iðdýr Ovasý, alçakta bulunmasýndan dolayý kýþ mevsimi daha ýlýk geçer.

Ýklimin bu durumu, tabiî bitki örtüsünde ormanlarýn neden az yer tuttuðunu (alçak yerlerde yazlarýn kuru ve çok sýcak geçmesi, yüksek kesimlerde yazlarýn kýsa ve serin geçmesi) aydýnlatýr.


Bitki örtüsü

Bölgenin doðal bitki örtüsü bozkýrdýr. Ýlkbahar yaðýþlarýyla yeþeren bozkýrlar yaz yaðýþlarýyla sararýrlar. Yüksek kesimlerde (ErzurumKars yaylasý) uzun boylu dað çayýrlarý görülür. Bölgede sarýçam ormanarýda bulunur. Yaðýþlarýn fazla olduðu dað eteklerinde meþe ormalarýna rastlanýr. Bölge Türkiye ormanlarýnýn %11’ine sahip olup, orman alanlarý bakýmýnda 5. sýrada yer alýr.
Nüfus ve yerleþme
Doðu Anadolu Bölgesi en az nüfuslu ikinci bölgemizdir. Yaklaþýk 5 milyon nüfusu ile km2’ye 34 kiþi düþer. Nüfus yoðunluðu en az olan bölgemizdir. Bunun nedeni; nüfus miktarýnýn az, bölge yüzölçümünün fazla olmasýdýr.

Bölgede kýrsal nüfus þehir nüfusundan fazladýr. Diðer bölglere sürakli göç verir. Bunun nedeni; iþ imkanlarýnýn sýnýrlý olmasýdýr.

Nüfus, bölgenin kuzey ve güneyindeki çöküntü ovalarýnda toplanmýþtýr. Erzurum, Erzincan, Malatya, Elazýð, Aðrý, Iðdýr, Kars, Van, Bitlis, Bingöl, Tunceli, Hakkâri, Þýrnak, Ardahan bölgedeki baþlýca il merkezleridir.

Bölgenin kýrsak kesimlerinde hayvancýlýðýn yoðun olarak yapýldýðý kom ve mezra yerleþmeleri vardýr. Kýrsal yerleþim alanlarý küçük ve daðýnýk birimler hâlinde dað etekleri ve vadi boylarýna daðýlmýþtýr.

Yukarý Fýrat Bölümü


a) Fizikî Özellikleri:

• Doðu Anadolu Bölgesi’nin batýsýný oluþturur. Fýrat Nehri havzasýný içine alýr. Yüzölçümü en büyük olan bölümdür. Genel olarak daðlýk olmakla birlikte geniþ çöküntü ovalarý da yer alýr.

• Önemli daðlarý; Güneydoðu Toroslar ve Mercan Daðlarý’dýr. Nurhak, Malatya, Maden, Genç, Sason ve Bitlis daðlarý ile çökme sonucu oluþmuþ tektonik kökenli Hazar Gölü yer alýr. Afþin, Elbistan, Malatya, Elazýð, Bingöl, Erzincan ve Uluova bölümünde yer alan önemli ovalardýr.

• Bölümün önemli akarsularýný Fýrat Nehri ve kollarý (Karasu, Murat suyu) oluþturur. Bölümdeki fay hatlarý üzerinde zaman zaman depremler oluþmaktadýr (1993 Erzincan depremi).

• Yukarý Fýrat Bölümü’nde kýþ mevsimi bölgenin diðer bölümlerine göredaha ýlýk, yazlar ise daha sýcaktýr. Sert karasal iklim þartlarý bu bölgede etkisini kaybetmiþtir. Bunun nedeni; yükseltinin az olmasý ve baraj göllerinin ýlýmanlaþtýrýcý etkisidir.

• Yýllýk yaðýþ miktarý 400600mm olup, çöküntü ovalarýnda bu miktar azalýr (Malatya Ovasý 350mm). Yaðýþlar ilkbahar mevsiminde daha fazla düþer.kýþ yaðýþlarý kar þeklindedir.

• Yukarý Fýrat Bölümü’nün bitki örtüsü bozkýrdýr. Yer yer meþe ormanlarý da görülür. Ormanlarýn sürekli tahrip edilmesi sonucunda toprak örtüsü aþýrý erezyona maðruz kalmaktadýr.

b) Beþerî ve Ekonomik Özellikleri:


• Doðu Anadolu Bölgesi’nde toplam nüfusun ve nüfus yoðunluðunun en fazla olduðu bölümdür. Bunun nedeni; iklimin ýlýman, tarým alanlarýnýn geniþ ve ulaþýmýn yaygýn olmasýdýr. Þehirleþme oraný en fazla bu bölümdedir. Erzincan, Malatya, Elazýð, Tunceli ve Bingöl önemli yerleþim alanlarýdýr.

• Bölgede tarým alanlarýnýn en fazla olduðu bölüm Yukarý Fýrat Bölümü’dür. Ýklim þartlarýnýn diðer bölümlerden daha elveriþli olmasý tarým ürünlerinin diðer bölümlerinden fazla yetiþmesine neden olmuþtur. Afþin, Elbistan, Malatya, Elazýð, Bingöl ovalarýnda yoðun olarak tarým yapýlýr. Ovalardaki tarýmsal nüfus yoðunluðu Türkiye ortalamasýnýn üzerindedir.

• Yukarý Fýrat Bölümü’nde yetiþtirilen baþlýca tarým ürünleri; buðday, arpa, pamuk, tütün, þeker pancarý, baklagiller ve çeþitli sebze ve meyvelerdir. Bölümün en önemli tarým ürünü Malatya çevresinde geliþen kayýsýdýr.

• Bu bölümde ovalar çevresinde ve plâtolarda küçükbaþ hayvancýlýk yapýlýr.

• Ülkemizde maden çeþitliliðin en fazla olduðu bölüm, Yukarý Fýrat Bölümü’dür. Bu bölümde krom (Guleman, PoluElazýð), demir (HekimhanMalatya, DivriðiSivas), bakýr (MadenElazýð), linyit (ElbistanK.Maraþ), kayatuzu (Erzincan ve Tercan), kurþun ve çinko (KebanElazýð) ve kalay (Elazýð) madenleri çýkarýlmaktadýr.

• Yukarý Fýrat Doðu Anadolu Bölgesi’nde endüs trinin en fazla geliþtiði bölümdür. Termik santral (Afþin, Elbistan, Kahraman Maraþ), bakýr iþletmeleri (MadenEklazýð), þeker (Elazýð, Erzincan, Malatya), sigara (Malatya, Bitlis), pamuklu dokuma (ElazýðMalatya) ve termik santral (Ergani,Diyarbakýr) bölümde yer alan endüstri kuruluþlarýdýr. Ayrýca Malatya’da un, yem, süt ve et kombinasý, Elazýð’da çimento, ferrokrom ve plastik boru fabrikasý vardýr.

• Fýrat Nehri üzerinde Keban (Elazýð),Karakaya (Malatya) ve Murat Nehri üzerinde Hazar 12 (Elazýð) hidroelektrik santralleri yer alýr.

• Doðu Anadolu Bömlgesi’nde ticaretin en fazla geliþtiði bölüm Yukarý Fýrat’týr. Bölümde Selçuklu ve Osmanlý dönemlerine ait tarihî eserler yer alýr. Ayrýca baraj gölleri ve Hazar Gölü çevresinde mesire yerleri bulunur. Munzur Irmaðý havzasýndaki Mercan Vadisi Millî Parký da bu bölümdedir.

Erzurum Kars Bölümü

Fizikî Özellikleri:

• Doðu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoðusunda yer alýr. Türkiye’nin en yüksek bölümüdür. Ortalama yükseltisi 2000m olan bölümün kuzeyinde Ardahan Platosu yer alýr. Güneye doðru ALLAHuekber daðlarý ve ErzurumKars platosu sýralanmaktadýr.

• ErzurumKars Platosunun güneyindeki Aras Nehri bölümün sularýný Hazar Denizi’ne boþaltýr. Akarsularýn debileriilkbahar ve yaz aylarýnda yükselir.

• Bölümün en doðusunda Iðdýr Ovasý yer alýr. Yükseltisi 800m civarýnda olan bu ova Aras Nehri tarafýndan sulanmaktadýr.

• Aras Nehri’nin güneyinde KarasuAras daðlarý ve Palandöken daðlarý bulunur. Daha güneyde ise Bingöl daðlarý yer alýr. Van Gölü’nün kuzeyinde volkanik daðlarýn en büyüðü olan Aðrý Daðý (5137m) bu bölümde yer alýr. Türkiye’nin en yüksek daðýdýr. Yükseltisi fazla olduðu için zirvesinde daimî karlar ve buzullar yer alýr.

• Bu bölümün kuzeyinde lav akýntýsýnýn gerisinde sularýn toplanmasýyla oluþan Çýldýr Gölü bulunur.

• ErzurumKars Bölümü’nde Iðdýr yöresi hariç þiddetli karasal iklim hâkimdir. Kýþlar çok soðuk, uzun ve kar yaðýþlýdýr. Kar uzun süre yerde kalýr. (56 ay), sýcaklýk –400C’ye kadar düþer.

• Iðdýr Yöresi’nin yüksekliði az olduðu için sýcaklýk deðerleri daha yüksektir. Yýllý yaðýþ miktarý Iðdýr çevresinde 300mm iken,yükseklerde 600mm’ye kadar çýkmaktadýr.

• Bölümün doðal bitki örtüsü bozkýrdýr. Platolarda yaz yaðýþlarýyla geliþen uzun boylu çayýrlar yetiþir. Bölümde düþük sýcaklýða dayanýklý sarýçam ormanlarý da yer alýr.

Beþerî ve Ekonomik Özellikleri:

• Tarýma baðlý olarak nüfus daha çok ova çevrelerinde toplanmýþtýr. Bölümde kýrsal nüfus fazladýr. Toplu yerleþmelerde tek katlý meskenler yaygýndýr. Bölümün en önemli kentleri; Erzurum, Kars, Iðdýr ve Ardahan’dýr.

• Bölüm yüksek ve engebeli olduðu için tarým alanlarý sýnýrlýdýr. Tarým en fazla Iðdýr Ovasý’nda geliþmiþtir. Iðdýr’da yazlarýn sýcak ve kurak geçmesi pamuk tarýmýnýn yayýlmasýna imkân saðlamýþtýr. Ýklimin etkisiyle arpa, buðday gibi tahýllar ve þeker pancarý tarýmý da yapýlýr.

• Bölümün en önemli ekonomik faaliyeti hayvancýlýktýr. Tarým alanlaýnýn sýnýrlý olmasý kýrsal kesimde halký çayýr ve meralarda büyükbaþ havancýlýkla uðraþmaya yöneltmiþtir. Ayrýca yazýn geliþip çiçek açan otlar arýcýlýðýn geliþmesine neden olmuþtur.

• Bölümden çýkarýlan madenler linyit (Erzurum), kayatuzu (KaðýzmanKars) ve oltu taþý (OltuElazýð)dýr.

• Endüstri faaliyetleri sýnýrlý olan bölümde daha çok tarýmsal ve hayvansal ürünleri deðerlendiren tesisler bulunur. Þeker (Erzurum), et kombinasý, çimento, deri, süt ürünleri (ErzurumKars), dokuma (Erzurum, Iðdýr) ve el sanatlarý (Kars) bölümünde yer alan baþlýca endüstri kuruluþlarýdýr.

• Bölümde canlý hayvan ticareti yaygýndýr. Turizm sýnýrlý olup Palandöken ve Sarýkamýþ’ta kayak tesisleri vardýr.

Yukarý Murat-VAn Bölümü

a) Fizikî Özellikleri :

• Bu bölüm bölgenin doðusunu oluþturur. Bölümün en yüksek yerlerini Van Gölü’nün kuzeyinde kuzeydoðugüneybatý doðrultusunda uzanan volkanikdaðlar oluþturur. Bu daðlar; Nemrut, Süphan, Tendürek ve Aðrý Daðlarý’dýr. Murat Nehri, sularýný bu bölümden toplar.

• Bölümün doðusunda Van Gölü Kapalý Havzasý bulunur. Van Gölü Türkiye’nin en büyük gölüdür. Sularý sodalýdýr. Nemrut yanardaðýnýn vadi önünü kapatmasý sonucu olmuþtur. Van Gölü’nün çevresinde Nemrut, Nazik, Bulanýk ve Erçek gölleri bulunur.

• Murat Irmaðý boyunca uzanan çöküntü hendeði boyunca Muþ, Bulanýk, Malazgirt, Aðrý ve Eleþkirt ovalarý yer alýr.

• Bölümde karasal iklim þartlarý etkilidir. Van Gölü çevresinde karasal iklimin etkisi, ýlýmanlaþtýrýcý etkisine baðlý olarak azalýr. Yýllýk ortalama yaðýþ, alçak kesimlerde 400mm (Van 381mm), yükseklerde 600mm (Muþ 871mm) civarýndadýr.

• Bölümün doðal bitki örtüsü bozkýrdýr. Yüksek kesimlerde dað çayýrlarý yer alýr.

Beþerî ve Ekonomik Özellikleri:

• Bu bölümde kýrsal nüfus çok fazladýr. Ancak son yýllarda þehirlere göç artmýþtýr. Bölümün en büyük þehri Van’dýr. Diðerleri Muþ ve Aðrý’dýr. TatvanVan arasýnda feribot seferleri yapýlýr.

• Yukarý MuratVan Bölümü engebeli olduðundan tarým alanlarý sýnýrlýdýr. Muþ Ovasý tarým yapýlan en önemli alandýr. Bölümde en fazla tahýl ürünleri, özellikle arpa yetiþtirilir.

• Küçükbaþ hayvancýlýk en önemli ekonomik uðraþtýr.

• Bölümde endüstri az geliþmiþtir. Þeker (Muþ, Aðrý, Erciþ, Van), çimento, iplik, et kombinasý (Van) bölümdeki önemli endüstri tesisleridir. Bölümde canlý hayvan ticareti yaygýndýr.

• Bölümde Aðrý daðý, Van kedisi, tarihî ve doðal güzellikleri önemli turistik varlýklarýdýr.

Hakkari Bölümü

Fizikî Özellikleri:

• Hakkâri Bölümü bölgenin güneydoðusunu oluturur. Türkiye’nin en daðlýk ve engebeli bölümüdür. Bölümde Hakkâri ve Buzul (Cilo) daðý bulunur. Buzul Daðý’nýn zirvesinde Uludoruk Tepesi 4135m’lik yükseltisi ile Türkiye’nin ikinci en büyük noktasýdýr. Zirvesinde kalýcý kar ve buzullar yer alýr.

• Bu bölümün tek ovasý Yüksekova’dýr (2200m).

• Önemli akarsularý Botan ve Zap Suyu’dur.

• Yaz mevsimi genellikle sýcak ve kurak, kýþlar çok soðuk ve kar yaðýþlýdýr. Doðu Anadolu Bölgesi’nin en yaðýþlý bölümüdür. Yükseltisinden dolayý yaðýþ miktarý artmýþtýr. Ortalama yaðýþ 600800mm’dir. En fazla yaðýþ kýþ ve ilkbaharda, en az yaðýþ ise yaz mevsiminde düþer.

b) Beþerî ve Ekonomik Özellikleri:

• Hâkim bitki örtüsü bozkýrlar ve dað çayýrlarý olmakla birlikte yaðýþýn fazla olduðu yerlerde meþe ormanlarý görülür.

• Türkiye’de nüfus yoðunluðunun en az olduðu bölümdür. Bunun nedeni; yerþekillerinin engebeli ve tarým alanlarýnýn dar olmasýdýr. Hakkâri ve Þýrnak önemli yerleþim merkezleridir. Bölüm sürekli olarak dýþarýya göç verir.

• Bölümün en geniþ tarým alaný Yüksekova’dýr. Daha çok tahýl tarýmý yapýlýr. Akarsu boylarýnda çeltik, sebze ve meyve yetiþtirilir.

• Yaygýn olarak yapýlan ekonomik uðraþ hayvancýlýktýr. Büyükbaþ ve küçükbaþ hayvancýlýðýn yanýnda arýcýlýk da oldukça geliþmiþtir.

• Bölüm yeraltý kaynaklarý bakýmýndan oldukça fakirdir.
Ekonomisi
: Sanayi kuruluþlarý yetersiz olan Doðu Anadolu Bölgesi halký geçimini, baþta hayvancýlýk olmak üzere tarýmdan saðlar. Bölgenin hayvancýlýða çok elveriþli olan ErzurumKars Bölümü’nde yüksek nitelikli sýðýrlar yetiþtirilir. Çok sayýda küçükbaþ hayvan besleyen göçer aþiretler yazýn sürülerini bölgenin öteki kesimlerindeki yüksek yaylalarda otlatýr.

Bitkisel üretime elveriþli alanlar, bölge yüzölçümünün ancak %10’unu kaplar. Bu alanýn büyük bölümünde tahýl ekimi yapýlýr. Tahýldan baþka baklagiller, þeker pancarý, meyve, sebze, pamuk ve az miktarda da tütün yetiþtirilir. Pamuk yetiþtirilen kuytu Iðdýr, Malatya ve Elazýð ovalarýný yaný sýra Erzincan Ovasý ile Van Gölü çevresinde meyve bahçeleri çok yer tutar.

Yalnýzca büyük kentler çevresinde kurulan sanayilerin baþlýcalarý pamuklu dokuma, iplik, þeker, süttozu, un, peynir, yem, sigara ve çimento fabrikalarý ile et kombinalarýdýr.

Yeraltý kaynaklarý bakýmýndan oldukça zengin sayýlan Doðu Anadolu Bölgesi’nde Afþin ve Elbistan’da linyit, Hekimhan ve Divriði yörelerinde bakýr, Guleman yöresinde krom, Maden yöresinde bakýr, Keban ve Baskil yöresinde de gümüþlü kurþun yataklarý vardýr. Keban ve Karakaya hidroelektrik, AfþinElbistan termik santrallarý bölgenin baþlýca enerji üretim kuruluþlarýdýr.

Tarýmsal alanlarý kýsýtlý, sanayi iþyerleri yetersiz olan bölge halkýnýn artan nüfusu içinde iþsiz kalan kesimi, ülkenin ekonomikolanaklarý daha geliþmiþ olan yörelerine göç etmek zorunda kalmaktadýr.

Bölgenin Türkiye Ekonomisindeki Yeri:

Doðu Anadolu yurdun en geniþ ama en tenha ve en geri kalmýþ bölgesidir.

Bu bölgenin yurt ekonomisine en büyük katkýsý canlý hayvan ve hayvan ürünleri ihracatý alanýndadýr. Yurdumuzdaki küçükbaþ hayvanlarýn %21’si, sýðýrlarýn %25’i bu bölgede yetiþtirilir.

Toprak ürünleri bakýmýndan yurt ekonomisine katkýsý azdýr.

Madencilik alanýnda yurt ekonomisine katkýsý önemlidir: Tüm yurtta çýkarýlan bakýrýn %50’si, kromun %70’i, demirin %75’i, mabünganezin %35’i, baritin %75’i, çinko ve kayatuzunun önemli bir kýsmý bu bölgeden elde edilir. Bölgenin maden yataklarý zengindir.

Bölgenin elektrik enerjisi üretimindeki payý büyüktür. Sadece Keban santrali tüm Türkiye üretiminin %25’ini gerçekleþtirmektedir. Yapýmý devam eden yeni hidroelektrik santralleri bittiðinde, bölge bu yönüyle çok daha büyük bir önem kazanacaktýr. Türkiye’de hidroelektrik üretimine elveriþli akarsu potansiyelinin üçte biri bu bölgede bulunmaktadýr.
« Son Düzenleme: 29 Aralık 2009, 15:00:48 Gönderen: Bevâdih »
"Aþk odu evvel düþer ma þûka andan âþýka
Þem i gör ki yanmadan yandýrmadý pervâneyi"
Fuzûlî

Çevrimdışı Giryân

  • Moderatör
  • UzMaN ÜYE
  • ***
  • İleti: 1107
  • Teþekkür 8
  • 'Beþer'likten kurtulup 'insan'laþma yolunda yolcu.
Ynt: Doðu Anadolu Bölgesi hakkýnda ansiklopedik bilgiler
« Yanıtla #1 : 29 Aralık 2009, 15:04:24 »
Yeryüzü þekilleri

Ortalama yükseltisi yaklaþýk 2200 m olan doðu Anadolu Bölgesi Türkiye'nin en yüksek bölgesidir. Bölgede daðlardan sonra en fazla yer kaplayan yeryüzü þekli platolardýr. Bölgedeki en büyük plato Erzurum-Kars Platosudur. Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü ve en büyük daðý olan Aðrý Daðý bu bölgededir. Bölgedeki diðer büyük göller Hazar, Balýk, Bulanýk, Nazik, Çýldýr ve Erçek gölleridir.

Bölgenin baþlýca akarsularý Fýrat, Dicle, Aras, Kura ve Zap akarsularýdýr.

Belli Baþlý Özellikleri

- Bölge en büyük yüzölçüme, en fazla yükseltiye ve en engebeli yapýya sahip olan bölgedir.

- Cilo ve Aðrý daðlarýnda Türkiye'nin en büyük bu¬zullarý bulunur.

- Türkiye'nin en yüksek daðý (Aðrý) ve en büyük gölü (Van Gölü) buradadýr.

- Hayvancýlýk tarýmýn önündedir ve en fazla bü¬ yükbaþ hayvan bu bölgede yetiþtirilir.

- Maden bakýmýndan ve hidroelektrik potansiyeli bakýmýndan Türkiye'de 1. sýradadýr.

- Nüfus yoðunluðu en az olan bölgemizdir.

- En uzun kýþlar ve en kýsa yazlar bu bölgede ya¬þanýr.

- Suyu en bol akarsular (Fýrat ve Dicle) bu bölge¬dedir.

- En düþük sýcaklýklar burada ölçülmüþtür. En faz¬la yýllýk sýcaklýk farký bu bölgemizde görülür.

- En fazla kar yaðýþý ve en fazla don olayý bu böl¬gemizde görülür. .

- Yeraltý kaynaklarý bakýmýndan en zengin böl¬gemizdir.

- Günlük ve yýllýk sýcaklýk farkýnýn en fazla olduðu bölgedir.

- Yýllýk yaðýþ miktarý 600 mm civarýndadýr. En faz¬la yaðýþ ilkbahar ve yaz aylarýnda görülür.

- Yýllýk sýcaklýk ortalamasý 5 – 8°C,

- En sýcak ay ortalamasý: 20 - 23°C

- En soðuk ay ortalamasý: - 5 , - 7°C dir.

Ovalar ve Platolar

Bölgede daðlardan sonra en fazla alan kaplayan yerþekli plâtolardýr. Platolar, Fýrat ve Aras nehirlerinin kollarý tarafýndan parçalanmýþtýr. En büyük plâtosu ‘’Erzurum Kars Platosu’’dur.

Bölgede yer alan dað kuþaklarý arasýndaki çöküntü oluklarýnda ovalar yer almaktadýr.

Birinci çöküntü kuþaðýný; Ardahan, Göle ve Çýldýr Gölü

Ýkinci çöküntü kuþaðýný; Erzurum, Erzincan, Pasinler, Horasan ve Iðdýr Ovalarý

Üçüncü çöküntü kuþaðýný ise; Malatya, Elazýð, Bingöl, Muþ ve Van Gölü çanaklarý ve bunlar içerisinde yer alan ovalar oluþturur.

Akarsular ve göller

Ýç Anadolu Bölgesi’nda yer alan Aras ve Kura nehirleri sularýný ülkemiz topraklarý dýþarýsýnda Hazar Denizi’ne dökerler. Fýrat, Dicle ve Zap nehirleri ise sularýný yine ülkemiz dýþarýsýnda Basra Körfezi’ne dökerler.

Bölge akarsularýnýn rejimi düzensizdir. Bunun nedeni; yaðýþ rejiminin düzensizliði ve kýþ yaðýþlarýnýn kar þeklinde düþmesidir. Kýþýn yaðan karlar erimeden uzun süre yerde kaldýðý için akarsularýn debileri azalmaktadýr. Ýlk bahar ve yaz aylarýnda eriyen karlar akarsularýn debile rinin yükselmesine ve coþkun bir þekilde akmasýna yol açar.

Bölge akarsularýnýn hidroelektrik enerji potansiyeli yüksektir. Bunun nedeni; yükselti ve eðimlerinin fazla olmasýdýr.

Bölgedeki fay hatlarý üzerinde göller oluþmuþtur. Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü baþta olmak üzere Çýldýr, Nazik, Erçek, Hazar, Balýk ve Bulanýk gölleri bölge sýnýrlarý içerisinde yer alýr. Van Gölü Türkiye’ nin ikinci büyük kapalý havzasýný oluþturur.

Bitki örtüsü

Bölgenin havzalarýnda ve ovalarýnda Bozkýrlar yaygýndýr. Dað çayýrlarý, meþe ve sarýçam ormanlarý daðlarýn genel bitki örtüsüdür. Türkiye ormanlarýnýn %11'ine sahip olan bölge, orman alanlarý bakýmýndan 5. sýradadýr.Ayrýca doðu anadolu bölgesi çok daðlýk bir alan olduðu için buralarda fazla ot yeþermez.Bunun içinde fazla büyükbaþ hayvancýlýðý yaygýndýr

Nüfus ve yerleþme

Türkiye'nin nüfus yoðunluðu en az olan bölgemizdir. Bunda bölgenin yüz ölçümünün büyük olmasý baþlýca etkendir. 2000 yýlýndaki nüfus sayýmýna göre bölgenin nüfusu 6 milyon 100 bin kiþi civarýndadýr.

Bölge'nin en kalabalýk kenti Malatya'dýr. 2008 yýlý adrese dayalý nüfus kayýt sistemine göre 411.181 nüfusludur.Ýkinci kalabalýk kent 342.139 nüfuslu Van kentidir.Üçüncü sýrada 329.135 nüfuslu Erzurum ve 312.584 nüfuslu Elazýð izlemektedir.Diðer kentlerin nüfusu 100 binin altýndadýr.

Diðer bölgelere göçün fazla yaþandýðý bölge olan Doðu Anadolu Bölgesinde kýrsal nüfus kent nüfusundan fazladýr.

Bazý Ýllerin Nüfus Artýþý (1990-2000 arasý)http://www.die.gov.tr/nufus/02012002T3.jpg Baþbakanlýk Devlet Ýstatistik Enstitüsü Ýllere Göre Nüfus Artýþý

Van       %43,03
Aðrý       %19,03
Erzurum       %10,52
Erzincan       %5,38
Bingöl       %2,51
Kars       -%8,43
Artvin       -%10,33
Ardahan       -%20,22


Ekonomisi

Sanayi kuruluþlarý yetersiz olan Doðu Anadolu Bölgesi halký geçimini, baþta hayvancýlýk olmak üzere tarýmdan saðlar. Bölgenin hayvancýlýða çok elveriþli olan ErzurumKars Bölümü’nde yüksek nitelikli sýðýrlar yetiþtirilir. Çok sayýda küçükbaþ hayvan besleyen göçer aþiretler yazýn sürülerini bölgenin öteki kesimlerindeki yüksek yaylalarda otlatýr.

Bitkisel üretime elveriþli alanlar, bölge yüzölçümünün ancak %10’unu kaplar. Bu alanýn büyük bölümünde tahýl ekimi yapýlýr. Tahýldan baþka baklagiller, þeker pancarý, meyve, sebze, pamuk ve az miktarda da tütün yetiþtirilir. Pamuk yetiþtirilen kuytu Iðdýr, Malatya ve Elazýð ovalarýný yaný sýra Erzincan Ovasý ile Van Gölü çevresinde meyve bahçeleri çok yer tutar.

Yalnýzca büyük kentler çevresinde kurulan sanayilerin baþlýcalarý pamuklu dokuma, iplik, þeker, süttozu, un, peynir, yem, sigara ve çimento fabrikalarý ile et kombinalarýdýr.

Yeraltý kaynaklarý bakýmýndan oldukça zengin sayýlan Doðu Anadolu Bölgesi’nde Afþin ve Elbistan’da linyit, Hekimhan ve Divriði yörelerinde bakýr, Guleman yöresinde krom, Maden yöresinde bakýr,Malatya'da cýva, Keban ve Baskil yöresinde de gümüþlü kurþun yataklarý vardýr. Keban ve Karakaya hidroelektrik, AfþinElbistan termik santrallarý bölgenin baþlýca enerji üretim kuruluþlarýdýr.

Tarýmsal alanlarý kýsýtlý, sanayi iþyerleri yetersiz olan bölge halkýnýn artan nüfusu içinde iþsiz kalan kesimi, ülkenin ekonomikolanaklarý daha geliþmiþ olan yörelerine göç etmek zorunda kalmaktadýr.

Bölgenin Türkiye Ekonomisindeki Yeri: Doðu Anadolu yurdun en geniþ ama en tenha ve en geri kalmýþ bölgesidir. Bu bölgenin yurt ekonomisine en büyük katkýsý canlý hayvan ve hayvan ürünleri ihracatý alanýndadýr. Yurdumuzdaki küçükbaþ hayvanlarýn %21’si, sýðýrlarýn %25’i bu bölgede yetiþtirilir.

Toprak ürünleri bakýmýndan yurt ekonomisine katkýsý azdýr. Madencilik alanýnda yurt ekonomisine katkýsý önemlidir: Tüm yurtta çýkarýlan bakýrýn %50’si, kromun %70’i, demirin %75’i, mabünganezin %35’i, baritin %75’i, çinko ve kayatuzunun önemli bir kýsmý bu bölgeden elde edilir. Bölgenin maden yataklarý zengindir.

Bölgenin elektrik enerjisi üretimindeki payý büyüktür. Sadece Keban santrali tüm Türkiye üretiminin %25’ini gerçekleþtirmektedir. Yapýmý devam eden yeni hidroelektrik santralleri bittiðinde, bölge bu yönüyle çok daha büyük bir önem kazanacaktýr. Türkiye’de hidroelektrik üretimine elveriþli akarsu potansiyelinin üçte biri bu bölgede bulunmaktadýr.

Türkiye’deki coðrafi bölgeler arasýnda nüfus miktarý ve yoðunluðu yönünden önemli farklar bulunmaktadýr. Bu farklarýn oluþmasýnda fiziki faktörler (iklim özellikleri, yerþekilleri, toprak özellikleri) ve beþeri faktörler (sanayileþme, tarým, yeraltý kaynaklarý, turizm, ulaþým) önemli rol oynarlar.

Bölge yüzölçümünün %10'unda ancak tarým yapýlabilir. Yer þekilleri ve iklimin olumsuz etkisinden dolayý tarýmsal faaliyet geliþmemiþtir. Bölgedeki tarým etkinlikleri en çok bölgenin güneyindeki çöküntü ovalarýnda ( Elbistan, Malatya, Elazýð ve Muþ ovalarý) yoðunlaþýr.

Tarým ve Hayvancýlýk

Doðu Anadolu Bölgesi, hayvancýlýkta elveriþli þartlara sahip olduðu gibi olumsuz þartlar da taþýr. Çayýr ve otlaklarýn fazla yer kaplamasý hayvancýlýðý teþvik edici, kýþlarýn uzun ve sert geçmesi ise sýnýrlayýcý bir özelliktir. Erzurum-Kars Bölümü'nde yaz yaðýþlarý ile oluþan çayýrlarýn geniþ alan kaplamasý büyükbaþ hayvancýlýðýn geliþmesini saðlamýþtýr.

Bölgenin güneyindeki ovalýk alanlarda ise küçükbaþ hayvanlardan koyun yetiþtiriciliði önem kazanmýþtýr. Daðlýk yörelerde ise kýl keçisi yetiþtirilmektedir. Canlý hayvan, yapaðý, tereyaðý ve peynir halkýn önemli geçim kaynaklarýdýr. Hakkâri, Kars ve Bitlis'te arýcýlýk geliþmiþtir. Türkiye bal üretiminin %20'sini Doðu Anadolu Bölgesi verir.

Bölge yüzölçümünün %10'unda ancak tarým yapýlabilir. Yerþekilleri ve iklimin olumsuz etkisinden dolayý tarýmsal faaliyet geliþmemiþtir. Bölgedeki tarým etkinlikleri en çok bölgenin güneyindeki çöküntü ovalarýnda (Elbistan, Malatya, Elazýð ve Muþ ovalarý) yoðunlaþýr.

Arpa: En fazla tarýmý yapýlan üründür.Sebepleri: Düþük sýcaklýða dayanýklý olmasý, kýsa sürede hasat edilebilmesi, hayvan yemi olarak kullanýlmasý ve buðdayýn yetiþtirilemediði yerlerde yetþebilmesidir.

Buðday: Arpadan sonra en fazla tarýmý yapýlan ürün buðdaydýr.

Tütün: Bitlis, Malatya ve Elazýð çevresinde yetiþtirilir.

Pamuk: Iðdýr ovasýnda pamuk yetiþtirilir.

Kayýsý: Malatya, Türkiye ve Dünyada kayýsý üretiminde ilk sýrada yer alýr.

Ayrýca patates, lahana gibi çeþitli ürünler de yetiþtirilir.

Genel olarak sýcaklýðýn düþük olmasýndan dolayý sebzecilik geliþmemiþtir. Bundan dolayý sebze tarýmýna en az elveriþli bölge Doðu Anadolu'dur.

Toprak Türleri

Bölgedeki toprak türleri 3'e ayrýlýr. Bunlar,

1-Zonal Topraklar 2-Azonal Topraklar 3-Ýntrazonal topraklar

Turizm

Doðu Anadolu Bölgesi’nin turizm kaynaklarýný tarihî eserler ve doðal güzellikler oluþturur. Ulaþým yetersizliði, iklimin elveriþsizliði turizmin geliþmesini engellemiþtir. Doðu Anadolu Bölgesi’nde turitlerin en çok ilgisini çeken yerler, Ýshak Paþa Sarayý’nýn bulunduðu Doðu Beyazýt, Aðrý Daðý, Kommagene Krallýðý dönemine ait kalýntýlarýn bulunduðu Nemrut Daðý, Muradiye ve Gürlevik Çaðlayaný ile Van Gölü’ndeki Akdamar Adasý’dýr.

Ýlleri

Doðu Anadolu Bölgesinde þu iller yer almaktadýr; Aðrý, Bingöl, Bitlis, Elazýð, Erzincan, Erzurum, Hakkari, Kars, Malatya, Muþ, Tunceli, Van, Ardahan ve Iðdýr. Güneydoðu Anadolu Bölgesinde ise Adýyaman, Diyarbakýr, Gazi Antep, Mardin, Siirt, Þanlýurfa, Batman, Þýrnak ve Kilis illeri yer almaktadýr. Bölgede yer alan Sivas, Divriði, Erzurum, Batlalgazi, Harput ve Ahlat Selçuklu Türk kültürünün önemli sanat merkezleridir.

Aðrý

Aðrý ili, yazýn daðcýlýk, ve doða yürüyüþüne, kýþ mevsimine kayak sporuna elveriþli parkurlara sahip efsanevi daðý ile Doðu Anadolu Bölgesi'nin turizm merkezleri arasýndadýr.
Bingöl

Doðu Anadolu Bölgesi Yukarý Fýrat bölümünde yer almaktadýr. Bu bölgede adý efsanelere geçmiþ bu yöreye Bingöl adýný vermiþlerdir. Kaleleri, kayak merkezi ve yüzen adasý ile ilgi çeken bir ildir.
Bitlis

Doðu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Bitlis'i, güneyden Siirt, batýdan Muþ, kuzeyden Aðrý illeri ve doðudan Van Gölü çevreler. Bitlis, Kaleleri ve Türk Ýslam eserleriyle önemli bir ildir.
Elazýð

Elazýð, Doðu Anadolu'da tarihi Harput Kalesi'nin bulunduðu tepenin eteðinde kurulmuþ bir þehirdir. Mevcut tarihi kaynaklara göre Harput'un en eski sakinleri M.Ö. 2000 yýllarýndan itibaren Doðu Anadolu'ya yerleþen Hurrilerdir.
Erzincan

Doðu Anadolu Bölgesi'nde Fýrat'ýn yukarý kýsmýnda yer alan Erzincan, Anadolu'nun en eski kültür merkezlerinden birisidir. Erzincan kültürel zenginliði kadar doðal güzellikleri, coðrafyasý, mutfaðý ve alýþveriþ olanaklarý ile tam bir turizm cennetidir.
Erzurum

Doðu Anadolu Bölgesi'nin en büyük kenti olan Erzurum oldukça eski bir yerleþim birimidir. Palandöken Daðý eteklerinde kurulu olan kent son yýllarda kýþ turizmi açýsýndan büyük önem kazanmýþtýr.
Hakkari

Derin ve uzun Zap Vadisi'nin güney yamacýna kurulu ve dört bir yaný daðlarla çevrili Hakkari; Anadolu'nun en ýrak illerinden biridir. Türkiye haritasýnýn güneydoðu köþesinde en uçtaki konumuyla ve Ýran - Irak sýnýrýndaki 343 km. sýnýr þeridi ile ülkemizin en stratejik ili olduðu söylenebilir.
Kars

Kars Doðu Anadolu'da ülkemizin en doðusundaki ve ayný zamanda karasal iklim dolayýsýyla da en soðuk illerinden birisidir. Ancak mekanýn bu olumsuzluðu ilin sanayii geliþmesinde nispeten olumsuz olmuþ olsa da il turizm potansiyeli açýsýndan bölgenin baþlýca illerinden birisidir.
Malatya

Doðu Anadolu Bölgesi'nin Yukarý Fýrat Havzasýnda yer alan Malatya ili, coðrafi konumu, tarihi kervan yollarýnýn - ünlü Kral Yolu ve Ýpek Yolu - üzerinde bulunmasý ve sahip olduðu zengin su kaynaklarý nedeniyle, Neolitik Çaðdan bu yana yerleþimlere sahne olmuþtur.
Muþ

Doðal, tarihi ve kültürel deðerler bakýmýndan büyük bir turizm potansiyeline sahip olan Muþ, Doðu Anadolu'nun Yukarý Murat-Van bölümünde, Çar Deresi ve Korni Deresi arasýndaki ovaya kurulmuþtur.
Tunceli

Doðu Anadolu Bölgesi'nin Yukarý Fýrat bölümünde yer alan Tunceli Ýli, kuzeyde ve batýda Munzur Daðlarý ile Karasu Irmaðý, doðuda Bingöl Daðlarý ve Peri Suyu, güneyde Keban Baraj Gölü ile çevrilidir.
Van

Van ve çevresi, coðrafya bakýmýndan önemli bir konumu olduðu için çok eski dönemlerden beri yerleþim alaný olmuþ, birçok uygarlýðýn izlerini üzerinde barýndýrmýþtýr. Urartu Medeniyetine baþkentlik yapan Van, bugüne deðin, Hurriler, Hititler, Persler, Medler, Selçuklular, Osmanlýlar gibi birçok kültürü baðrýnda taþýmýþtýr.
Ardahan

Türkiye'nin Doðu Anadolu Bölgesi'ndeki sýnýr illerinden olan Ardahan, sýnýrlarý içerisindeki Damal Daðlarý'nda beliren Atatürk silüeti ile ünlüdür. Her yýl Haziran ayýnýn 15 ile Temmuz ayýnýn 15'ine kadar saat 18'den itibaren Karadað sýrtlarýnda Atatürk'ün bu silueti net olarak yaklaþýk 20 dakika izlenmektedir.
Iðdýr

Türkiye'nin doðu sýnýrýnda yer alan Iðdýr, efsanevi Aðrý Daðý ile görülmesi gereken bir ildir.
"Aþk odu evvel düþer ma þûka andan âþýka
Þem i gör ki yanmadan yandýrmadý pervâneyi"
Fuzûlî