• 11 Temmuz 2020, 06:35:53

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Kýsaltmalar  (Okunma sayısı 588 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Kýsaltmalar
« : 13 Ocak 2010, 02:20:12 »
Kýsaltmalar

Kýsaltma; bir kelime, terim veya özel adýn, içerdiði harflerden biri veya birkaçý ile daha kýsa olarak ifade edilmesi ve simgeleþtirilmesidir. Kýsaltmalarla ilgili kurallar þunlardýr:

1. Kuruluþ, kitap, dergi ve yön adlarýnýn kýsaltmalarý genellikle her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazýlmasýyla yapýlýr: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi), TDK (Türk Dil Kurumu), ABD (Amerika Birleþik Devletleri); KB (Kutadgu Bilig); TD (Türk Dili), TK (Türk Kültürü), TDED (Türk Dili ve Edebiyatý Dergisi); B (batý), D (doðu), G (güney), K (kuzey); GB (güneybatý), GD (güneydoðu), KB (kuzeybatý), KD (kuzeydoðu).

Ancak bazen kelimelerin, özellikle son kelimenin birkaç harfinin kýsaltmaya alýndýðý da görülür. Bazen de aradaki kelimelerden hiç harf alýnmadýðý olur. Bu tür kýsaltmalarda, kýsaltmanýn akýlda kalabilmesi için yeni bir kelime oluþturma amacý güdülür: BOTAÞ (Boru Hatlarý ile Petrol Taþýma Anonim Þirketi), ÝLESAM (Ýlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliði), TÖMER (Türkçe Öðretim Merkezi).

Gelenekleþmiþ olan T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kýsaltmalarýnýn dýþýnda büyük harflerle yapýlan kýsaltmalarda nokta kullanýlmaz.

2. Element ve ölçülerin uluslararasý kýsaltmalarý kabul edilmiþtir: C (karbon), Ca (kalsiyum), Fe (demir); m (metre), mm (milimetre), cm (santimetre), km (kilometre), g (gram), kg (kilogram), l (litre), hl (hektolitre), mg (miligram), m² (metre kare), cm² (santimetre kare).

3. Kuruluþ, kitap, dergi ve yön adlarýyla element ve ölçülerin dýþýnda kalan kelime veya kelime gruplarýnýn kýsaltýlmasýnda, ilk harfle birlikte kelimeyi oluþturan temel harfler dikkate alýnýr. Kýsaltýlan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur: Alm. (Almanca), Ýng. (Ýngilizce), Kocatepe Mah. (Kocatepe Mahallesi), Güniz Sok. (Güniz Sokaðý), Prof. (Profesör), Dr. (Doktor), Av. (Avukat), Alb. (Albay), Gen. (General); is. (isim), sf. (sýfat), hzl. (hazýrlayan), çev. (çeviren), ed. (edebiyat), fiz. (fizik), kim. (kimya).

* * *

Küçük harflerle yapýlan kýsaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuþu esas alýnýr: cm'yi, kg'dan, mm'den, YKr’un. Büyük harflerle yapýlan kýsaltmalara getirilen eklerde ise kýsalt­manýn son harfinin okunuþu esas alýnýr: BDT'ye, TDK’den, THY'de, TRT'den, YTL’nin. Ancak kýsaltmasý büyük harflerle yapýldýðý hâlde bir kelime gibi okunan kýsaltmalara getirilen eklerde kýsaltmanýn okunuþu esas alýnýr: ASELSAN'da, BOTAÞ'ýn, NATO'dan, UNESCO'ya.

Sonunda nokta bulunan kýsaltmalar kesmeyle ayrýlmaz. Bu tür ký­saltmalarda ek, noktadan sonra ve kelimenin okunuþuna uygun olarak yazýlýr: Alm.dan, Ýng.yi, vb.leri.

Tonsuz (sert) ünsüzle biten kýsaltmalar, ek aldýklarý zaman oku­nuþta tonsuz ses tonlulaþtýrýlmaz: AGÝK'in (AGÝÐ'in deðil), CMUK'un (CMUÐ'un deðil), RTÜK'e (RTÜÐ'e deðil), TÜBÝTAK'ýn (TÜBÝTAÐ'ýn deðil).

Ancak birlik kelimesiyle yapýlan kýsaltmalarda söyleyiþte k'nin yumuþatýlmasý normaldir: ÇUKOBÝRLÝK'e (söyleniþi ÇUKOBÝRLÝÐE), FÝSKOBÝRLÝK'in (söyleniþi FÝSKOBÝRLÝÐÝN).

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?