• 15 Ağustos 2020, 07:54:59

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Erzincan Tarihi  (Okunma sayısı 531 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Erzincan Tarihi
« : 26 Nisan 2010, 01:07:38 »
Erzincan Tarihi


Erzincan'ýn Ýlkçað tarihi hakkýnda esaslý bilgiye henüz sahip deðiliz. Ne varki tarihçiler ikinci bin yýl da, bu yörede, hurrilerin yaþadýðýný, ikinci bin yýlýn ilk yarýsý baþlarýnda da Hayaslýlarla Azziler'in hüküm sürdüðünü kaydetmektedir.

     Anadolu'da  M.Ö. 1050- 1180 tarihleri arasýnda Hattuþaþ'ý merkez yaparak büyük bir imparatorluk kuran Hitit'ler yakýn doðuyu egemenlikleri altýna    almýþlardýr. Þüphesiz ki Erzincan'da Hititler'in yönetimi altýnda idi. Anadolu'nun çeþitli yerlerinde yapýlan kazýlarda Hititlere ait çeþitli eserler ortaya çýkarýlmýþtýr. Erzincan ve yöresinde Hititler'e ait bir yerleþim merkezine rastlanmamýþsa da, bu yörenin Hitit egemenliði altýnda kaldýðýndan da hiç þüphe yoktur.

     Doðu Anadolu'da kurulan ilkçað devletlerinden biri de Urartular'dýr. M.Ö.900 yýllarýnda kurulan bu devlet Van'ý (Tuspa) baþkent yapmýþ, sýnýrlarýný Hazar Denizinden Malatya'ya, kuzeyde Erzurum-Erzincan'dan güneyde Halep-Musul'a kadar geniþletmiþtir.

     Erzincan yakýnlarýnda Altýntepe'de Prof Dr. Tahsin ÖZGÜÇ tarafýndan yapýlan kazýda (1953) Urartular?a ait bir çok eser çýkarýlmýþ, bu yörenin Urartu egemenliði altýnda kaldýðý kanýtlanmýþtýr.
Çeþitli saldýrýlara maruz   kalan Urartu þehirleri, teker teker tahrip edilirken Medler'in Anadolu'yu istilasý sýrasýnda M.Ö. 600 yýllarýnda tamamen ortadan kaldýrýlmýþtýr. Erzincan ve yöresi, Urartular'ý yenerek Anadolu'yu istilaya baþlayan Med?lerin  (M.Ö. 612) eline geçti. Med Krallýðý'nýn Kyaksar döneminde Lidyalýlar'la yapýlan savaþlar, muhtemelen Erzincan ve civarýnda cereyan etmiþtir. Bu yöreler M.Ö.550 tarihlerinde Persler'in eline geçmiþtir.

     Hititler'in Anadolu'yu istila ettikleri sýrada, Ýran yaylasýný da Persler ele geçirdiler. Persler'in yükseliþi daha çok Ciroz (550-530), Kampis (530-520) dönemlerine raslar. Bu dönemde Erzincan ve çevresinde Persler'in eline geçer. Persler'den sonra Anadolu Makendonyalýlar'ýn eline geçmiþtir.
Roma ordusu M.Ö.70 tarihinde Doðu Anadolu'yu ele geçirmeye baþlýyarak Elazýð yöresindeki Safen (Harput) Kralýðý'ný yýktýktan sonra, Tigran Ordusunu da yenilgiye uðratmýþtýr. Bu sýrada (M.Ö. 68) Pontuslular da Erzincan yörelerinde Roma üstünlüðüne son vermiþlerdir. Ýran ile Bizans arasýnda sürekli savaþlara sahne olan Erzincan ve yöresi, en son Bizans imparatoru  Heraklius tarafýndan 629 tarihinde yenilgiye uðratýlan Ýran'dan geri alýndý.
     
     Halife Hz. Osman (644-656) zamanýnda Habib bin Mesleme  35/655 senesinde Erzincan ve yöresini ele geçirerek, bu bölgeyi tamamen Müslümanlarýn yönetimine kattý. Erzincan ve yöresi Abbasiler döneminde de çeþitli saldýrýlara maruz kaldý. Halife Mütevekkil AlALLAH (847-861) döneminde Malatya Valisi Ömer bin Abdullah, Arapgir, Eðin, Kemah, Erzincan ve Trabzon kentlerini Bizanslýlar'dan geri aldý. (859) Böylece Erzincan tekrar Araplarýn hakimiyetine geçti.

     Türklerin Anadolu'ya akýnlar yaptýðýný daha önce belirtmiþtik. Fakat, Türklerin Anadolu'yu vatan edinmeleri genel kanaate göre Malazgirt (1071) zaferinden sonradýr. Malazgirt zaferi kazanýlýnca Alparslan, Karasu ve Çatlý nehirleri vadilerinin fethine Mengücek Ahmet Gazi'yi görevlendirmiþtir.
Alparslan'ýn komutanlarýndan olan Mengücek Ahmet Gazi, Erzincan, Kemah, Divriði ve Þebinkarahisar yörelerini hakimiyeti altýna aldý. Kemah'ý merkez yaptý. Ahmet Gazi'nin ölümü üzerine (1114) yerine oðlu Ýshak Bey geçti. Bu beyliði uzun süre yöneten Ýshak Bey ölünce (1124) yerine Melih Mahmut geçti. Ýshak Beyin oðullarý onu tanýmayýnca, Mengücek devleti parçalandý.  Kemah Melih Mahmut'a Erzincan Davut Þah'a, Divriði'de Süleyman Þah'a düþtü. Davut þah'ýn öldürülmesi üzerine (1151) Erzincan?a 13 yýl Süleyman Þah?a sahip olmuþ; Davut Þah?ýn oðlu Fahrettin Behram Þah (1165) yýlýnda babasýnýn tahtýnda oturunca, Mengücek Beyliði tekrar güçlenmiþtir. Fahrettin Behram Þah, Kýlýçarslan?ýn damadý olmasý da  göz önünde bulundurulursa, Mengücek Selçuklu münasebeti daha iyi anlaþýlýr.

     Behram Þah zamanýnda, Erzincan çok ilerlemiþ, ticaret ve sanayi geliþmiþtir. Zelzeleler sebebi ile o dönem ait eserler maalesef günümüze ulaþmamýþtýr. Behram Þah 1225 tarihinde Erzincan'da ölmüþ, aþaðý Urla (Ula) köyünde defnedilmiþtir.

      Behram Þah ölünce yerine oðlu Davut Þah geçti. 1228 tarihinde Selçuklu sultaný Alaaddin Keykubat Erzincan ve Kemah'ý iþgal ederek Mengücek Beyliðine son verdi. Alaaddin Keykubat ile Celalettin Harzem Þah arasýnda Erzincan yakýnlarýnda, Yassý-Çemen denilen yerde 1230 tarihinde savaþ oldu ve Celalettin Harzem Þah yenildi.  Alaattin Keykubat'ýn ölümü (1237) üzerine, yerine oðlu II. Gýyasettin Keyhüsrev geçti.  Onun zamanýnda devlet Moðollarýn istilasýna uðradý. 1240 tarihinde Erzurum'u iþgal eden Moðollar Erzincan?ý geçerek 1243 tarihinde Kösedað savaþýnda Anadolu Selçuklu Devletini hezimete uðrattý. Böylece Erzincan ve yöresi Ýlhanlýlarýn eline geçti. Ýlhanlýlar yöreyi beylerle (Vali) yönettiler. Timur-Taþ Bey Mýsýr'a kaçarken yerine Alaaddin Eretna'yi býraktý.
     
      Timur-Taþ'ýn Mýsýr'a sýðýnmasýndan sonra valiliðe gelen Alaaddin Eretna ilhanlý hükümdarý Ebu Sait Bahadýr Han'ýn ölümü (1335) üzerine Ýlhanlýlarla  olan baðýný keserek görünüþte Celayýrlý Hükümdarý Büyük Þeyh Hasan Han'a baðlý kalarak baðýmsýzlýðýný ilan etti.
     
       Bir ara Çoban Oðullarý Hükümdarý Küçük Þeyh Hasan, Erzincan ve yöresi kendi beyliðine kattýysa da 1338'de Memluk Sultan Nasreddin Muhammed'in yardýmý ile  Erzincan ve yöresi Küçük Þeyh Hasan'dan kurtuldu. Erzincan bu beylik döneminde de el deðiþmiþtir. Alaaddin Eratna 1352'de öldükten sonra yerine oðlu Gýyasettin Mehmet getirildi. Çýkan anlaþmazlýklar sonunda Erzincan baðýmsýz olarak, Burak Bey'e býrakýldý. Sýrasý ile Ahi Ayna Bey (öl. 1362), Pir Hüseyin (öl. 1379), Mutahhareten Bey yönetimi ele aldý. Mutahhareten döneminde, Kadý Burhanettin Erzincan'a ve yöresine birkaç kez saldýrý düzenledi. Bu saldýrýlar Akkoyunlu Hükümdarý Kutlu Bey'in yardýmý ile atlatýldý.

     Bu dönemde Erzincan üzerinde Akkoyunlular?ýn etkisini görmekteyiz.
     Erzincan Emiri Mutahhareten'in  Timur'a baðlanmasý Osmanlý Padiþahý Yýldýrým Beyazýt'ý kýzdýrmýþtý. Beyazýt da Erzincan'ý muhasara etti.(1401) Fakat çok geçmeden Ankara Savaþý patlak verince, yöre tekrar Timur'un eline geçti.(1402)
     
     Yörede Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Osmanlýlar etkili olamadýlar. 1419?da 1. Mehmet zamanýnda Karakoyunlu Beyi Kara Yusuf Erzincan?ý zapt etti Pir Ömer'i vali tayin etti.
1455'de de, Akkoyunlu hükümdarý Uzun Hasan Erzincan'ý aldý. Kaleyi yeniden onardý. Yöre Fatih ile Uzun Hasan arasýnda çýkan Otlukbeli savaþýna kadar (11 Aðustos 1473) Akkoyunlarýn elinden kaldý.
Bu savaþtan sonra Osmanlýlarýn denetimine geçti.
     
     1502 tarihinde Safevi tahtýna gecen Þah Ýsmail Erzincan'ý karargah yapmýþtý. Anadolu'yu eline geçirmek isteyen Safeviler'e Yavuz Sultan Selim  23 Aðustos 1514'te Çaldýran Savaþýy'la dur deyince, Erzincan tekrar Osmanlýlar'ýn yönetimine geçti.

     Kanuni Sultan Süleyman 1534'te Tebriz Seferi, 1540'da Ýran Seferi sýrasýnda Erzincan'a uðramýþtýr.
     
     Birinci dünya savaþýndan 11 Temmuz 1916 tarihinde Ruslar tarafýndan þehir iþgal edilmiþ, bunu fýrsat bilen ayrýlýkçý Ermeniler'de silahlý birlikler oluþturarak faaliyete geçmiþlerdir. 18 Aralýk 1917 de Sovyet hükümeti ile yapýlan Erzincan Mütarekesi ile 11 Ocak 1918 de rus askerleri bölgeden çekilmiþ ancak, ermeni çeteleribir çok kanlý olaya neden olmuþtur. Kazým Kara Bekir komutasýndaki askeri birlikler 13 Þubat 1918 de Erzincan'ý 22 Þubat 1918 de Tercan'ý ermeni silahlý güçlerinden kurtarmýþlardýr. Kurtuluþ savaþýnda ve hareketli geçen Cumhuriyetin ilk yýllarýnda Erzincan halký Atatürk'ün yanýnda olmuþtur.
     
     Kentin adýnýn "Eriza" veya "Aziriz" kelimelerinden geldiði, ilk önce "Erziricin" daha sonrada bugün ifade edildiði þekilde "Erzincan" a dönüþtüðü rivayet edilmektedir.

     1923 yýlýnda kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin bir ili olan Erzincan, 1939'da þiddetli depreme maruz kalmýþ, þehir harabeye dönmüþtür. Þehirde taþ taþ üstünde kalmamýþ, onbinlerce insan hayatýný kaybetmiþtir. Depremden sonra demiryolundan yukarý yeni bir þehir inþaatýna baþlanarak bugünkü Erzincan þehri meydana getirilmiþtir.

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?