• 11 Temmuz 2020, 08:57:33

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Lale Devri'ni sona erdiren darbe hamamda planlanmýþtý  (Okunma sayısı 430 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

...

  • Ziyaretçi
Lale Devri’nin sonlarýnda Ýran seferlerinde yaþanan baþarýsýzlýk üzerine Ýstanbul’daki hava bozulmuþtu.


Üçüncü Ahmed, Sadrazam Ýbrahim Paþa’yý serdar olarak Ýran üzerine gönderirken kendisi Ýstanbul’da kalmaya karar verdi. Ancak günler geçmesine raðmen ordunun bir türlü Üsküdar’dan ayrýlmamasý Sadrazam Ýbrahim Paþa muhaliflerine bekledikleri fýrsatý verdi.

DARBE ÞARTLARININ OLGUNLAÞMASINI BEKLEDÝLER

Aslýnda 1730’dan birkaç sene önce de devlet adamlarý arasýnda bir isyanýn patlak vereceði tahmin ediliyordu. Hatta 1722’de Ýran ve Rusya tarafýndaki olumsuz geliþmeler yüzünden Ýstanbul’da bir isyan çýkabileceði ihtimalinin olduðunu Venedik elçi raporlarý kaydeder. Ancak Sadrazam Ýbrahim Paþa çoðu zaman aleyhine olan durumlarý lehine çevirecek bir yol bulmuþtu. Sadrazamýn olaylarý lehine çevirebilme yeteneðinde Ýstanbul’da halk ve asker arasýndaki geliþmeleri casuslarý vasýtasýyla yakýndan takip etmesi de etkiliydi.

Sadrazam Ýbrahim Paþa’nýn sýký takibatý ve aldýðý önlemler yüzünden isyan 1730’a kadar hayata geçirilememiþti. Asiler, 1730 isyaný için sekiz ay öncesinden hazýrlýklara baþladýlar. Güçlerini ölçmek için belirlenen tarihten daha önce Sadâbâd’da bostancýlarla bir kavga bile baþlattýlar ama henüz isyan için þartlarýn olgunlaþmadýðýný gördüler. Þartlar ancak Eylül 1730’da uygun hale geldi.

Ýsyan için seçilen kiþilerin kimlikleri, seçilen gün ve slogan zaten isyanýn çok daha önceden planlandýðýnýn göstergesiydi. Ýsyan için 28 Eylül 1730 Perþembe’nin seçilmesi önemliydi. Çünkü devlet adamlarýnýn büyük bir kýsmý Ýstanbul dýþýndaydý. Ordu da Ýran seferi için Üsküdar’a geçirildiðinden þehirde kendilerine direnecek fazla bir güç yoktu. Olanlar da daha önce gizli toplantýlarda kazanýlmýþtý.

HAMAMDA YAPILAN TOPLANTI

Patrona Halil ve arkadaþlarý dikkat çekmemek için 25 Eylül 1730’da hamamda yaptýklarý toplantýda 28 Eylül Perþembe günü isyan etmeyi kararlaþtýrdýlar. 28 Eylül Perþembe sabahý Bayezid Camii önünde toplandýlar. Bunlar, “Þerle davamýz vardýr. Ümmet-i Muhammed’den olan dükkânlarýný kapayýp, bayrak altýna gelsin” diyerek önce Kapalýçarþý’ya yöneldiler. Üç bayrak altýnda üç gruba ayrýlan asiler Kapalýçarþý’ya üç koldan girerek propagandaya baþladýlar.

Þeriatý tatbik etmek için çarþý halkýný kendilerine katýlmaya davet edip, zorla dükkânlarý kapattýrdýlar. Bitpazarý’na geldiklerinde buradaki silah satan dükkânlarýn camlarýný kýrarak içerdeki silahlarý aldýlar. Çarþýdan çýkan asiler kendilerine katýlanlarla birlikte Divanyolu’ndan Etmeydaný’na yürüdüler. Zorla kapýlarý açtýrýp, oradaki yeniçerileri de kendilerine katýlmaya ikna ettiler. Ayrýca buradaki birinci bölüðün çorba kazanýný alarak meydana getirdiler.

Bu, isyan ettiklerinin sembolik bir ifadesiydi. Ýsyanýn ilk saatlerinde padiþah ve devlet ileri gelenleri Ýran seferi için Üsküdar’daydýlar. Ýstanbul oldukça tenhaydý ve þehirde isyaný bastýrabilecek durumda ancak birkaç görevli bulunuyordu. Onlar da tereddütleri yüzünden isyana müdahale etmediler ve isyanýn büyümesine sebep oldular. Padiþah ve sadrazam Topkapý Sarayý’na geçerek halký asilere karþý mücadeleye çaðýrdý ancak gelen olmadý. Çaðrýya þehir halkýnýn raðbet göstermemesi bundan sonrasý için iyi þeylerin olmayacaðýnýn da iþaretiydi. Bostancýlar da asiler üzerine yürümeye “Biz Müslümanlar ile savaþmayýz” diyerek itiraz ettiler.

Bunun üzerine Ýbrahim Paþa, Üçüncü Ahmed’den içaðalarýný silahlandýrmasýný istedi fakat padiþah bunu kabul etmeyince sadrazam zor durumda kaldý. Donanma askeri kazanýlmak istendi fakat burada da kontrol Patrona Halil’deydi.

CESETLERÝ ASTILAR

Bu arada asilerin sayýsý cumartesi günü ilerleyen saatlerde halkýn da katýlýmýyla giderek artmýþ, binlere ulaþmýþtý. Asilerin istediði devlet adamlarýný baþlangýçta öldürtmeyen Üçüncü Ahmed, bu geliþmeler üzerine sadrazam baþta olmak üzere bazý devlet adamlarýný öldürttü. Odun arabalarýna konan üç kiþinin cesedi Bâb-ý Hümâyûn önüne býrakýldý. Asiler ve þehir halký Kaptanýderya Mustafa Paþa, Sadaret Kethüdasý Mehmed ve Ýbrahim Paþa’nýn cesetlerini Et Meydaný’na getirdiler ve burada cansýz bedenleri bir kez daha astýlar.

Asilerin, sadrazamýn ve diðer üç üst düzey devlet ricalinin azledilmelerini saðlamalarýna ve þeyhülislâm hariç, bunlarýn idam edilmelerine raðmen isteklerinin sonunun gelmemesi üzerine Üçüncü Ahmed de artýk daha fazla direnemeyerek tahtý Birinci Mahmud’a býraktý.

SAVAÞ ÝÇÝN HAZIRLIK YAPTIM BOÞA GÝTMESÝN

Türk batýlýlaþmasýnýn baþlangýcý olarak görülen “Lâle Devri”ni kapatan Patrona isyaný 28 Eylül 1730 Perþembe günü sözde, þeriatýn gereðini yerine getirmek için baþlatýlmýþtý ama bu isyaný tetikleyen farklý sebepler vardý. Mali durumun bozulmasý, vergi yükünün artmasý, üst düzey devlet adamlarý arasýndaki güç mücadeleleri, Ýran savaþlarýndaki olumsuz geliþmeler bunlarýn baþlýcalarýydý.

Özellikle Ýran seferi için büyük hazýrlýklar yapýlmasýna raðmen Üçüncü Ahmed ile sadrazamýn sefere gitmek istememeleri ve halk arasýnda seferin iptal edildiði dedikodusunun yayýlmasý isyaný tetikleyen geliþmelerdi. Çünkü sefer için esnaf ve asker aðýr malî yüklerin altýna girmiþlerdi. Bunlardan biri de Patrona Halil’di. Patrona, Ýran seferi için bütün serveti olan 200 kuruþla silah ve elbise satýn almýþtý ve sefer iptal edilirse zarar edecekti. Bu yüzden hararetle sefere gidilmesini savunuyordu.

Sadrazam Ýbrahim Paþa’nýn aþýrý güçlenmesi ve rakiplerinin çoðunu baský altýnda tutmasý da isyanýn en önemli sebeplerindendi. 12 senedir sadrazam olmasý ve özellikle padiþah nezdindeki itibarýnýn fazlalýðý yüzünden Ýbrahim Paþa bir hayli güçlenmiþti. Paþa, üst düzey makamlara kendine yakýn olanlarý getirtmiþ ve muhaliflerini de bir yolunu bularak ya ortadan kaldýrmýþ ya da etkisiz hale getirmiþti. Üst makamlarda gözü olanlar, bu yüzden sadrazamý ortadan kaldýrmadan kendilerinin yükselemeyeceðini düþünüyorlardý.

DARBE YAPACAÐINI RÜYASINDA GÖRDÜ
Bir kaynakta Patrona Halil ve arkadaþlarýnýn isyaný nasýl planladýklarý þu þekilde hikâye edilir: “En iyi þarapla bir ziyafet için icap eden þeyleri tedarik ettikten sonra itimat ettiði kimseleri ve dostlarýndan 12 kiþiyi davet etmiþ ve þarapla neþelendikten sonra rüyada vezirleri katl ve padiþahý tahtýndan indirdiðini gördüðünü söylemiþ. Bunlarýn birçok zulüm yapmakta olduklarýný ve Ýran’a karþý sahte bir seferberlik bahanesiyle pek çok kimseleri zarara soktuktan sonra þimdi kendilerinin zevk ve sefa ile vakit geçirmekte olduklarýný açýklamýþtýr.

Buna binaen gayrimemnunlarýn baþýna geçerek bayrak çekeceðini söyledikten sonra onlardan böyle þanlý ve þerefli bir iþ için birleþmelerinden baþka bir þey istemediðini, birleþmelerini teklif etmiþtir. Orada bulunanlar Patrona’yý bu niyetinden dolayý takdir etmiþler ve birbirlerine yardým edeceklerine dair söz vermiþ ve yemin etmiþler. 28 Eylül 1730 Perþembe gününü icraata baþlamak üzere tayin ve tespit etmiþlerdir.”



 

 



 

 

 
 


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?