• 11 Temmuz 2020, 08:24:28

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Alfabelerimiz  (Okunma sayısı 777 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Alfabelerimiz
« : 15 Temmuz 2010, 00:15:58 »
Türkler’in Kullandýklarý Alfabeler



 Türkiye Cumhuriyeti`nde bugün kullanýlmakta olan alfabeye gelinceye kadar Türklerin alfabelerini birkaç kez deðiþtirdikleri bilinmekte ve bu konuda þöyle dörtlü bir dizi yapýlmaktadýr: Göktürk, Uygur, Arap, Latin.

Böyle bir sýralama gerçeði tümüyle yansýtmadýðý gibi adlandýrmalarýn “Arap” ve “Latin Alfabesi” diye yapýlmasý da bazý kavram ve deðerlendirme kargaþasýna yol açmaktadýr. Tarih boyunca çok geniþ ülkelere yayýlan ve çok deðiþik kültürlerle iliþkiler kuran Türkler bu dört alfabenin dýþýnda ,baþka alfabeler de kullanmýþlardýr. Gününüzde de söz konusu dört alfabeden baþka alfabeler kullanan Türkler vardýr.

Öte yandan, Ýslamiyet’le birlikte Türkler arasýnda yaygýnlýk kazanan alfabe, salt Araplarýn kullandýklarý harflerden ibaret olmayýp, ona bazý eklemeler de yapýlmýþtýr. Bu nedenle eski yazý ya da Osmanlý alfabesi diye de nitelenen alfabe, Arap alfabesinin Türkçe`ye uygunluk saðlamasýna çalýþýlan geliþtirilmiþ bir biçimi idi. Bu nedenle ona Arap alfabesi deðil Arap kökenli alfabe demek daha doðru bir niteleme olur.

Bunun gibi, Türkiye Cumhuriyeti`nde kullanýlan alfabe de özgün bir Latin alfabesi olmayýp Latin kaynaklý yeni Türk alfabesidir. Nitekim söz konusu alfabenin kabulünü öngören 1928 tarihli yasa “Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkýnda Kanun” baþlýðýný taþýmaktadýr.

Türklerin tarih boyunca kullandýklarý alfabeleri sýrasýyla incelersek:
(Görüntülemek istediðiniz alfabenin üzerine dokunun.)

1. Göktürk Alfabesi
2. Uygur Alfabesi
3. Arap Alfabesi
4. Latin Alfabesi

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Alfabelerimiz
« Yanıtla #1 : 15 Temmuz 2010, 00:18:15 »
Göktürk Alfabesi

Türklerin siyasal varlýk olarak tarih sahnesine çýkmalarý, Milattan önceki yüzyýllara, Hiung-nu`lar dönemine kadar geriye gitmektedir. Hunlar döneminde yazýnýn kullanýldýðýna iliþkin bazý kayýtlar olmakla birlikte, bu yazýnýn niteliði hakkýnda açýk bilgilere sahip deðiliz. Bu yüzden Türklerin kullandýklarý kesin olarak bilinen ilk alfabe Göktürkler döneminde yaygýnlýk kazanan Göktürk alfabesidir. Son yýllarda Issýk-Göl yakýnýndaki bir kurganda bulunan iki satýrdan oluþan yazý, Göktürk alfabesi karaterinde olup, M.Ö. V.-IV. yüzyýllara tarihlenmektedir. Bu yüzden de Göktürklere baðlanan ilk Türk yazýsýnýn Göktürk Kaðanlýðý`nýn kuruluþundan yüzyýllarca önce bulunduðunu kabul etmek gerekmektedir.

Ýlk Türk alfabesinden günümüze kalan en büyük kalýnýtýlar Göktürkler döneminde dikilen yazýtlarda karþýmýza çýkmaktadýr. Çözülüp deðerlendirilmeleri ancak XIX. yüzyýl sonunda mümkün olmuþtur. Bunlardan ilk bulunanlarý Yenisey Irmaðý boyundaki yazýtlar olmuþtu. 1889′da da Orhon yazýtlarý diye anýlan iki büyük yazýt daha ortaya çýkarýlmýþtý. Öteki yazýtlardan farklý olarak bunlarýn arka yüzlerinde Çince metinler de vardý. Yani Ankara`daki Augustus Tapýnaðý`nda olduðu gibi iki ayrý dilde yazýlmýþlardý. Danimarkalý Türkolog Wilhelm Thomsen, 1893`te bu yazýtlarý çözmüþ, böylece bunlarýn Kültigin ve Bilge Kaðan tarafýndan diktirildikleri, yazýnýn Türklere özgü bir alfabe, dilin de eski Türkçe olduðu meydana çýkarýlmýþtý.

Anýtlarýn öneminden ötürü Orhon alfabesi diye de anýlan Göktürk alfabesinin kökenine gelince, bu konuda çok farklý görüþ ve iddialar bulunmaktadýr. Bu alfabede kullanýlan iþaretler, Runik diye adlandýrýlan eski Iskandinav yazýsýndaki iþaretlere benzediðý için Runik karakterli sayýlmýþ ve o alfabeyle iliþkilli olabileceði öne sürülmüþtür.Yazýyý çözen Thomsen, bu Türk alfabesinin Arani alfabesinden türemiþ olabilece görüþünü savunmuþtu. Buna karsýn Aristov gibi Rus bilginleri, bu yazýdaki iþaretlerin eski Türk damgalarýndan alýnmýþ olabileceðine dikkatleri çekmiþtir. A. Cevat Emre ise, Göktürk yazýsýnýn Sümer yazýsý ile ayný kökten gediðini varsaymýþtýr. Bütün bu deðiþik, hatta çeliþik savlar arasinda söylenebilecek þey, bilim çevrelerinde en çok Thomsen’ýn görüþünün tutunduðudur.

Göktürkler çaðýnda yaygýnlaþan bu ilk Türk alfabesi, yazýtlar dýþýnda yazma eserlerde de kullanýlmýþtýr. Doðu Türkistan Yazmalarý diye adlandýrýlan eserler bunu kanýtlamaktadýr. Bu alfabenin Göktürkler`den sonra gelen Uygurlar döneminde de bir süre kullanýldýðý görülmektedir. 759-760 yýllarýnda dikilen Þine-Usu yazýtý ile son yýllarda bulunan Taryat Yazýtý bunu göstermektedir. Bunun dýþýnda Göktürk alfabesi, bazý deðiþikliklerle Bulgarlar,Hazarlar, Peçenekler ve Sekeller tarafýndan da kullanýlmýþ ve böylece Orta Asya`dan Avrupa içlerine kadar yayýlmýþtýr.



Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Alfabelerimiz
« Yanıtla #2 : 15 Temmuz 2010, 00:19:35 »
Uygur Alfabesi

Göktürk Kaðanlýðý`nýn 744 tarihinde yýkýlmasýyla onun yerine geçen Uygur egemenliði dönemi kültürel etkinlikler ve geliþmeler yönünden Ýslam öncesi Türk tarihinin en parlak ve dikkate deðer dönemini oluþturur. Çin, Hint ve Ýran kültürlerinin de etkisiyle kültür hayatýna öncelik, renk ve hareketlilik getiren Uygurlar, kaðýdý ve matbaayý da alýp kullanmýþlardýr. Bu arada kullanýlagelen Göktürk yazýsýný býrakarak kendilerine özgü yeni bir alfabe düzenlemiþlerdir.Uygur alfabesi, Sogd kökenli olup, bazý deðiþikliklerle Türkçe`ye uygulanmýþtý.

Bu alfabenin ne zaman kullanýlmaya baþlandýðý kesin olarak saptanamamaktadýr. Bugün için bilinen, bu yazý ile yazýlmýþ en eski metinlerin IX. yüzyýl sonlarýna ait olduklarýdýr. Buna karþýn, söz konusu alfabe Uygurlarýn siyasal varlýklarýný yitirmelerinden sonra da yüzyýllar boyunca kullanýlmýþtýr. Türklerin Ýslamiyete geçiþleri ve Arap kökenli yeni bir alfabenin kabulünden sonra da Türkistan ve Kýrým`daki Türk devletlerinde bu alfabe varlýðýný koruyabilmiþtir. Timur Ýmparntorluðu ve onun kollarýnda Uygur yazýsýnýn kullanýldýðý bilinmektedir.

Ebu Said Mirza`nýn 1468`de Uzun Hasan’a gönderdigil bitik -mektup- Uygur harfleriyle yazýlmýþtý. Osmanlý Ýmparatorluðu`nda da sarayda Uygurca bilen kâtipler vardý ve Orta Asya`daki Türk hükümdarlarýna gönderilen mektuplarla kimi yarlýklarý bunlar yazýyorlardý. Örneðin, Fatih Mehmet`in Otlukbeli Savaþý`ndan sonra Özbek Hanýna gönderdiði zafername Uygur alfabesiyle yazýlmýþtý. Böylece Orta Asya Türkleri arasýnda olduðu kadar Osmanlý merkez yönetiminde de geçerliliðini koruduðu anlaþýlan Uygur alfabesi, varlýðýný bir süre daha devam ettirmiþ ve 18. yüzyýlda tamamýyla unutulmuþdur.




Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Alfabelerimiz
« Yanıtla #3 : 15 Temmuz 2010, 00:21:21 »
Arap Alfabesi

 

Türklerin topluca Ýslamiyet’i kabulünden, yani 10. asýrdan sonra geniþ bir sahada bütün Türk-Ýslam devletleri tarafýndan kullanýldý. Arap Alfabesi yirmi sekiz harf olmasýna raðmen Türklerin kullandýðý Ýslam harfleri otuz bir ile otuz altý harften meydana gelir. Saðdan sola doðru yazýlan bu alfabe, bütün Türklüðü kucaklamýþ ve Türkçe’nin çeþitli lehçelerinde, pekçok kitap, kitabe yazýlmýþtýr. Muazzam ve kesintisiz abidevi eserler bu alfabe ile verildi. Türkiye, Ýslam alemi ve dünyanýn her yerindeki kütüphane ve kitapseverlerin kitaplýklarýnda Ýslam harfleriyle yazýlmýþ milyonlarca Türkçe eser mevcuttur. Dünyanýn en büyük ve muazzam arþivi, Türk - Ýslam alfabesiyle yazýlan Türkçe evraklarla doludur.





Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!

Çevrimdışı __MiM__

  • Moderatör
  • __HiÇ__
  • ***
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Ynt: Alfabelerimiz
« Yanıtla #4 : 15 Temmuz 2010, 00:29:17 »
Latin Alfabesi

 

Yeni Türk alfabesi, Latin harfleri temel alýnarak, 1 Kasým 1928 gün ve 1353 sayýlý yasayla tespit ve kabul edilmiþtir. Bu kanuna göre, Türk Alfabesi’nde 29 harf bulunur. Alfabeyi oluþturan büyük ve küçük harfler, sýrasýyla aþaðýdaki biçimde yazýlýr.

 

Yazý karakterleriyle:

A B C Ç D E F G Ð H I Ý J K L M N O Ö P R S

Þ T U Ü V Y Z - (Â Î Û)

a b c ç d e f g ð h ý i j k l m n o ö p r

s þ t u ü v y z - (â î û)




  Harflerin Sýnýflandýrýlmasý

a, e, ý, i, o, ö, u ve ü harfleri ünlü harfler, diðer harfler ise ünsüz harfler olarak adlandýrýlýr.

Ünlülerin Sýnýflandýrýlmasý

Ünlü harfler, çýkýþ yeri ve dilin durumuna, dudaklarýn durumuna, aðzýn açýklýðýna göre þu þekilde sýnýflandýrýlýr:

    * Çýkýþ yeri ve dilin durumuna göre
            1.Kalýn ünlüler: a, ý, o, u
            2.Ýnce ünlüler: e, i, ö, ü
    * Dudaklarýn durumuna göre
            1.Düz ünlüler: a, e, ý, i
            2.Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü
    * Aðzýn açýklýðýna göre
            1.Geniþ ünlüler: a, e, o, ö
            2.Dar ünlüler: ý, i, u, ü

Ünlülerin nitelikleri aþaðýdaki çizelgede toplu olarak gösterilmiþtir:



Ünsüzlerin Sýnýflandýrýlmasý

Ünsüz harfler ses tellerinin titreþime uðrayýp uðramamasýna göre ikiye ayrýlýr:

   1. Tonlu (yumuþak) ünsüzler: b, c, d, g, ð, j, l, m, n, r, v, y, z.
   2. Tonsuz (sert) ünsüzler: ç, f, h, k, p, s, þ, t.

  Latin harflerini kullanan diðer alfabelerle farklar

Türk alfabesi, Latin harflerini kullanmasýna raðmen, bu harfleri kullanan diðer batý dillerinin alfabelerindeki bir takým harfleri içermemekte, bunun yanýsýra bu alfabelerde genel olarak kullanýlmayan baþka harfler içermektedir.

Türk alfabesinde bulunmayan harfler

Q/q, W/w ve X/x harfleri pek çok batý dilinde kullanýlmasýna raðmen Türk alfabesinde yer almamaktadýr. Bu harflere karþýlýk gelen sesler sýrasýyla k, v ve ks ile ifade edilir. Örneðin: Kemal, taksi. X harfi sözcüðün yapýsýna göre iks ya da ksi olarak da söylenirken, W harfi çift ve olarak okunur. Benzer biçimde Ýspanyol alfabesinde yeralan Ñ/ñ (Bu ses Ýtalyanca ve Fransýzca’da gn, Portekizce’de nh harf bileþimleri ile elde edilir) harfine karþýlýk gelen ses ny ile ifade edilir. Örneðin, Ýspanyolca’da Ýspanya anlamýna gelen España sözcüðü Türkçe harflerle Espanya olarak yazýlýr.

Batý dillerinde bulunmayan Türk harfleri

Türkçe’deki Ç/ç, Ü/ü ve Ö/ö harfleri Ýngiliz alfabesinde bulunmamalarý nedeniyle ASCII standardýna dahil deðildir. Ancak bu harfler diðer batý dillerinde yaygýn olarak kullanýlmakta ve ISO-8859-1 (Latin-1) standardýnýn içinde yeralmaktadýr. Küçük ý, büyük Ý, Ð/ð, Þ/þ harfleri ise ISO-8859-9 (Latin-5) standardýnýn içinde yeralmaktadýr.

Türkçe’de noktalý i harfi büyük harfle yazýlýyorken de noktasý koyulur: Ý. Benzer biçimde noktasýz büyük I harfi, küçük harfle yazýlýyorken noktasý koyulmaz: ý. Ancak yabancý dildeki sözcükler büyük harfle yazýlýyorken I harfi noktasýz yazýlýr. Türkçe’nin dýþýnda Azerice ve Tatarca’da da ý ve i harflerinin kullanýmý bu biçimdedir.

Þ/þ harfinin sesi, Ýtalyanca’da sc(i), Fransýzca’da ch, Ýngilizce’de sh ve Galiçyaca’da x harfleriyle elde edilir. Bu harf kimi zaman Rumence’deki Ș/ș (virgüllü s) harfinin yerine kullanýlmasýna raðmen farklý bir harftir. Türkçe’nin dýþýnda Azerice, Tatarca ve Türkmence dillerinde kullanýlmaktadýr.

Ð/ð (yumuþak ge) harfinin kendine ait bir sesi yoktur, yalnýzca kendisinden önce gelen ünlü harfi uzatmakta kullanýlýr. Bu harf Türkçe sözcüklerin baþýnda yeralmaz. Türkçe’nin dýþýnda Azerice ve Tatarca dillerinde kullanýlmaktadýr.

ASCII standardýnda yeralmayan Türkçe harfler ve Evrensel kod (Unicode) deðerleri alttaki çizelgede verilmiþtir.



Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!