• 30 Mayıs 2020, 01:59:34

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Sonbaharda Yapraklardaki Renklenmenin Hikmetleri  (Okunma sayısı 528 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

...

  • Ziyaretçi
Sonbaharda Yapraklardaki Renklenmenin Hikmetleri
« : 22 Eylül 2010, 13:32:49 »
Varlýðýn ve hâdiselerin hakikatini araþtýrma, insanoðlunun önemli bir yanýdýr. Canlýlar dünyasýndaki her bir hâdisenin fonksiyon ve hikmetini ortaya çýkarma yönündeki çalýþmalarýn sayýsý gün geçtikçe artmaktadýr. Sonbahar mevsiminde kýþa hazýrlanan aðaçlar, yapraklarý dökülmeden önce, yeþilden sarý ve kýrmýzýnýn deðiþik tonlarýna doðru neden bir renk deðiþimine maruz kalýr? Edebiyatçýlar, filozoflar ve þairler, sonbahardaki bu renk farklýlaþmasýný ihtiyarlamanýn, ayrýlýk vaktinin ve yeni bir hayata hazýrlanmanýn habercisi olarak görürler ve bununla çeþitli insanî hakikatleri dile getirirler. Ancak tabiatta cereyan eden hâdiselerinin tefekküre vesilesi olmalarýnýn yanýnda, varlýklarýn bizzat kendilerine bakan yönleri de vardýr.

Yapraklarýn rengi sonbaharda neden deðiþir? Okullarda bu durum, kýþ dönemine hazýrlýk olan 'yýkým' ve 'bozumun' bir yan tesiri olarak öðretilmiþti. Bu ne kadar doðrudur? Kýrmýzý renkli antosiyaninler neden sadece sonbaharda üretilir? Canlýlarýn hayatlarýnýn devr-i dâimler (çevrimler) içerisinde devam ettirildiðini düþündüðümüzde, yapraklarýn sonbaharda yeþilden sarý ve kýrmýzýya doðru renk deðiþimine uðramasýný, aðaçlarýn gelmekte olan kýþ mevsimine hazýrlýk süreci olarak görebiliriz. Çünkü kýþýn fotosentez için gereken sýcaklýk olmadýðýndan, fotosentez fabrikalarýnýn kapatýlmasý gerekmektedir. Donmuþ topraktan buharlaþmayla kaybedilen suyu yerine koyma imkâný da yoktur. Donmaya baðlý olarak doku hasarý riski de vardýr. Biyomalzeme üretim fabrikalarýnýn (fotosentez) bulunduðu yapraklar, topraða düþmeden önce çürümezler, aksine metabolik faaliyetlerini artýrarak, muazzam derecede güzel bir renklenmeye mâruz kalýrlar. Yapraklardaki besinlerin büyük kýsmý (azotun % 70'i ve kuru kütlenin % 60'ý) gövdelerine taþýnýr.

Yukarýdaki sorulara cevap bulmaya çalýþan bazý araþtýrmacýlara göre, bu sistemin içinde gerçekleþen pigment üretim ve kontrol mekanizmasýnýn önemli bir faydasý, yapraklarý soðuðun ve þiddetli güneþ ýþýðýnýn olumsuz tesirlerinden korumaktýr. Renklenme, yapraðý teþkil eden hücrelere yerleþtirilmiþ farklý renk maddelerinin (pigment) yoðunlaþmasýyla gerçekleþtirilir. En fazla bulunan pigment maddesi yeþil renkli klorofil, fotosentezde birinci derecede rol oynar. Sarý renkli ksantofiller de fotosentez iþleminin önemli bir parçasýdýr ve bütün yeþil yapraklarda bulunur. Sarý renkli karetonoidler ise fotooksidatif (ýþýðý baðlý oksitlenme) zarara karþý bitkinin korunmasýnda vazifelidir. Klorofil molekülünün yýkýmý arttýðýnda diðer renk maddeleri daha belirgin þekilde görünür ve yeni renklerin ortaya çýkmasýnda vazife gören pigment maddeleri de sentezlenmeye baþlanýr. Sonbahar yapraklarýndaki sarý pigmentlerin bitkiye enerji açýsýndan bir mâliyeti yoktur. Sonbaharda üretilen kýrmýzý antosiyaninlerin fizyolojik fonksiyonlarý o kadar çeþitlidir ki, bunlar "Ýsviçre çakýsý gibi molekül" olarak isimlendirilmiþtir. Serbest radikaller çok güçlü antioksidan moleküller olan kýrmýzý antosiyaninlere baðlanarak tesirsiz hâle getirilir. Bitkinin fotoinhibisyondan (düþük sýcaklýk ve þiddetli güneþ ýþýðý birlikte olduðunda fotosentezdeki biyokimyevî iþlemlerin bozulmasý hâdisesi) korunmasýnda rol alýrlar. Böylece, fotosentez fabrikasýnýn yýkýmý yavaþlatýlýr. Kýrmýzý antosiyaninler ayrýca, aðýr metaller gibi bitkiye zararlý maddeler için birikme noktasý olarak da iþ görür. Kýzýlötesi ýþýn absorbe ettiði için, yapraklarýn ýsýtýlmasýnda ve zararlý ültraviyole ýþýnlara karþý bitkinin korunmasýnda rol alýr.

Davranýþ ekologlarý, sonbaharda yapraklardaki renk deðiþiminin aðaçlarýn düþmanlarýndan korunmak için bir sinyal fonksiyonu görebileceðinden yola çýkarak, parlak sonbahar renklerinin yaprak bitlerine karþý bir ikaz iþareti olabileceðini belirtmektedir. Çünkü yaprak bitleri, bitkiye zarar veren böceklerdendir ve virüs taþýrlar. Güçlü bir üreme kapasitesine sahip olan yaprak biti, altý haftada 5,9 milyar yavru üretebilir. Bir yaprak üzerinde 24–40 arasý yaprak biti beslenebilir. Ayrýca sonbaharda kanatlý yaprak bitleri yumurta býrakabilecekleri ve kendilerine kýþ mevsiminde sýðýnak olacak aðaç dallarý arar. Dolayýsýyla böyle bir kolonizasyon, bitkiler için ciddi bir hasardýr. Amerika'da yetiþen çýnar aðacý Platanus occidentalis, yaprak bitlerinden korunabildiðinde % 280 daha fazla odun gövde üretilmesine sahne olmaktadýr. Netice olarak aðaçlarýn yaprak bitlerinden korunmasý için bir müdafaa sinyali üretilmesi gerekir. Ancak, yapýlan araþtýrmalar bunun renkler üzerinden gerçekleþmesinin þüpheli olduðu yönünde yoðunlaþmaktadýr. Yaprak bitlerinin renk sinyallerine cevap ürettikleri doðru olsa da, otlarla beslenen böceklerde renk reseptörleri ve reseptör sonrasý nöronal bilgi iþlemleri insandakinden farklý olduðundan bize parlak gelen renkler, böceklere bozuk ve sýradan görünebilir. Aksi de doðru olabilir. Bize itici gelen bir renk, böceklere çok çekici gelebilir.

Otlarla beslenen böceklerin (yaprak bitleri dâhil) gözlerine üç tip renk reseptörü yerleþtirilmiþtir. Her biri, ültraviyole, mavi ve yeþil spektral bölgeye maksimum seviyede duyarlý olacak þekilde yaratýlmýþtýr. Þu âna kadar üzerinde deney yapýlan yaprak biti dâhil hiçbir böcek insanlardaki gibi kýrmýzý renk reseptörlerine sahip deðildir. Dolayýsýyla kýrmýzý antosiyaninlerin yaprak bitleri için uzaklaþtýrýcý bir sinyal olma ihtimali yoktur. Ýnsanlar için sarý ve kýrmýzý dikkat çekici renkler iken, yaprak bitleri için kýrmýzý çekici deðildir. Yeþil renkler, otçul böcekler için çekicidir; çünkü yeþil renkli reseptörleri daha fazla uyarýlýr. Ancak yaprak bitleri kýrmýzý ve yeþil renkli yapraklardan ziyade, sarý renkli olanlara karþý duyarlýdýr. Sarý renklerin yüksek nispette geri yansýtýlmasý, zýt renklerin tesiri prensibince, yansýyan sarý ýþýðýn bitin gözündeki yeþil renkli reseptörleri daha iyi uyarmasýna sebep olur. Bu yüzden, yeþili arayan böcekler için sarý renkli yapraklar, inanýlmaz bir çekim noktasý oluþturur. Sarý renk âdeta, yaprak yeþilmiþ gibi tesir uyandýrýr. Dolayýsýyla, yaprak bitlerini uzaklaþtýrmak için, aðaçlarýn yapraklarýnýn renklendirildiði hipotezi doðru deðildir. Tam aksine, yapraklar yeþilden sarýya döndükçe daha fazla yaprak biti, kýþý geçirmek için kendilerine gelir. Benzer þekilde baharda binlerce bitkinin çiçek açarak renklenmesinin bir hikmeti, tozlaþmada vazifeli böcekleri çekmektir. Çiçeklerin hemen her böceðin görme sistemini en iyi uyaran renklerle yaratýlmasý neticesi, üzerlerindeki polenlerin baþka çiçeklere taþýnmasý kolaylaþýr.

Özetle, sonbaharda renkleri deðiþen yapraklar, ayný zamanda, tat, koku, besin muhteviyatý, toksisite, sertlik ve yumuþaklýk gibi özellikleri açýsýndan da farklýlaþýr. Farklý renk pigmentlerinin gördükleri vazifeler, sonbahar yapraklarýnýn renklenmesi için açýk bir Ýlâhî hikmete iþaret etmektedir. Biyolojik sistemde meydana gelen ve deðiþen renklerin sinyal rollerini belirlemek için, rengi algýlayan canlýnýn görme sisteminin spektral duyarlýlýðýna ve algýlama sonrasý nöronal bilgi iþlem basamaklarýna dair tecrübî bilgi toplamak gereklidir. Çünkü bir yandan her canlý türünün kendisine bahþedilmiþ görme sistemini renge baðlý olarak farklý farklý kullanacak þekilde yaratýldýðýna, diðer yandan da farklý renklerin belli bir vazife için var edildiðine dâir oldukça fazla veri vardýr. Bütün bunlar açýkça göstermektedir ki, kâinatta hiçbir þey abes, baþýboþ ve mânâsýz deðildir.

Kaynak
Lars Chittka*, Thomas F. Döring (2007) Unsolved Mystery: Are Autumn Foliage Colors Red Signals to Aphids? PLOS Biology. | www.plosbiology.org. August 2007 | Volume 5 | Issue 8 | e187


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?