• 31 Mayıs 2020, 15:23:19

Kullanıcı adınızı, şifrenizi ve aktif kalma süresini giriniz

Gönderen Konu: Bir zaman sohbeti  (Okunma sayısı 1617 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı __MiM__

  • __HiÇ__
  • *****
  • İleti: 9638
  • Teþekkür 51
Bir zaman sohbeti
« : 28 Kasım 2010, 00:15:24 »

Ýzafiyet teorisi, hýz, kütleçekimi, karadelikler derken, ‘zaman’a dair ilginç bir
düþünce yolculuðuna varým diyorsanýz, buyrun lütfen... ALBERT EINSTEIN
izafiyet teorisinde, zamanýn bazý etkilerle yavaþlayýp hýzlanabileceðini veya
daha doðru bir deyimle ‘geniþleyebileceðini’ anlatýr. Zamaný deðiþtirebilen bu
etkilerden birisi hýzdýr. Yani ben size göre daha hýzlý hareket ediyorsam zaman
benim için daha yavaþ geçer. Ancak hýzýn zaman üzerindeki tesiri o kadar azdýr ki,
bunu öyle küçük hýz farklarýnda yakalayamayýz. Meselâ, saatte 920 km hýzla giden
bir uçakta sekiz saat yolculuk eden bir kiþi yerdekilere göre zamaný saniyenin milyarda
onu kadar bir süre daha kýsa yaþamýþtýr. Bu süre çok küçük olduðundan, yolcu bunu
kesinlikle hissedemez. Ancak yolculuðu ýþýk hýzýna yakýn bir hýzda yapsaydý, 8 saat
uçtuðunda bunu sadece 48 dakika gibi hissederdi...



Ýþi biraz büyütürsek, 25 yaþýnda bir baba 1 yaþýndaki oðlu ile vedalaþýp kendi
takvimi ve saatine göre 3 yýllýðýna bir uzay gemisine binip ýþýk hýzýna yakýn bir
hýzda seyahat edip geri dönse, kendisi 28 yaþýnda olur, ancak oðlunu 31 yaþýnda
bulacaktýr. Iþýk hýzýna yakýn hýzlarda hareket edildiðinde hareket eden kiþi geride
býraktýklarýna göre zamaný 10 kat (belki daha da fazla) daha yavaþ yaþar. Veya þu
þekilde düþünebiliriz: Geride býraktýðý dünyanýn zamaný, kendisine göre 10 kat hýzlý
geçer. Bu yolculuðu yapan kiþi gemisinin penceresinden dünyadakileri seyredebilse,
onlarý ileriye sarýlan bir video kasetindeki gibi hýzlý hareket ediyor halde görür! Bu konu
artýk bir teori olmaktan da çýkmýþ, doðruluðu kabul edilmiþtir. Kanýt olarak da uzaydan
gelen kozmik ýþýnlardaki bazý parçacýklarýn dünyaya kadar bozulmadan ulaþabilmesi
gösterilmektedir. Çünkü bu parçacýklar dünyada üretildiklerinde çok kýsa bir sürede
bozulup yok olmaktadýr, ama uzayda onbinlerce sene yolculuk ettikleri halde
bozulmadan dünyaya ulaþmaktadýrlar. Bunun tek açýklamasý ise, bu parçacýklar
ýþýk hýzýnda hareket ettiklerinden, zamanýn onlar için çok yavaþ geçmesidir. Yani
onlara belki de birkaç dakika gibi gelen yolculuklarý aslýnda dünyadaki bizler için
onbinlerce sene sürmektedir.


Buraya kadar zamaný etkileyen faktörlerden biri olan ‘hýz’dan bahsettik. Zamaný
geniþleten ya da yavaþlatan bir diðer etki ise, yerçekimi (kütleçekimi)’dir. Kütleçekimi de
hýza benzer þekilde zamanýn yavaþlamasýna yol açar. Çekim arttýkça, arttýðý bölgede
zaman daha yavaþ geçer. Bunu yavaþ yavaþ örnekleyerek, size söz verdiðim zamanýn
hiç olmadýðý yere doðru gidelim. Bilindiði gibi, kütleçekimi, kütlenin merkezinden
uzaklaþtýkça azalýr veya buraya yaklaþtýkça artar. Yani, dünya için düþünürsek,
yükseðe çýktýkça dünya merkezinden uzaklaþtýðýmýzdan zaman daha hýzlý geçmeye,
ama merkeze yaklaþtýkça daha yavaþ geçmeye baþlar. Örneðin, nükleer bir
denizaltý ile 6 ay boyunca 300 metre derinlikte dolaþsanýz, bu altý ay yüzeydekilere
göre saniyenin milyarda beþyüzü kadar bir süre daha yavaþlamýþ olursunuz; çünkü
denizaltý yüzeye göre dünyanýn merkezine daha yakýndýr, yani orada yerçekimi daha
fazladýr. Ancak yine jet uçaðý yolculuðundaki gibi, bu zaman geniþlemesi insan tarafýndan
hissedilmeyecek kadar azdýr. Bu geniþlemeler ancak çok hassas atom saatleri
kullanýlarak ölçülebiliyor.




Denizaltýda bulunan atom saati dýþarýda bulunan ayný tip bir saate göre saniyenin
milyarda beþyüzü (ya da milyonda yarým saniye) kadar geri kalýr. Bu geri kalma
olayýnýn sebebi, tamamen denizaltýnýn dünya merkezine daha yakýn olmasýndan
kaynaklanan zaman geniþlemesi, yani zamanýn daha yavaþ geçmesidir. Bu etkinin
insan tarafýndan hissedilecek kadar büyümesi için tek çare, dünyayý býrakýp
yerçekiminin çok daha büyük olduðu bir yerlere gitmektir. Bilindiði gibi, büyük
yýldýzlarda kütleçekimi çok fazladýr. Hatta güneþten daha büyük yýldýzlar enerjilerini
tüketip öldükten sonra çekirdekleri çok küçülür ve nötron yýldýzý denilen bir yapýya
dönüþürler. Bir nötron yýldýzýna gidip yerdeki maddeden bir çay kaþýðý dolusu alsanýz
bu madde dünyanýn toplam aðýrlýðýndan daha aðýr gelirdi. Buradaki kütle bu kadar
yoðun olunca yerçekimi de inanýlmaz boyutlara çýkar.



Tipik bir nötron yýldýzýna gidebildiðimizi ve oradaki yerçekiminin bizi yere yapýþtýrýp
parçalamadýðýný varsayarsak, buradan dünyaya baktýðýmýzda olaylarýn yüzde 30 civarýnda
daha hýzlý geçtiðini görürdük. Yani biz oraya saatimiz 12:00 iken varsak ve saat 15:00’i
gösterene kadar otursak, dünyada saatin 16:00 olduðunu görürdük. Tabiî dünya, bizim
yaþadýðýmýz bu 3 saat içinde 4 saat yaþadýðýndan, herþeyi yine hýzlandýrýlmýþ sinema gibi
seyrederdik. Þimdi bir aþama ileri geçelim ve yerçekiminin nötron yýldýzýndan da fazla,
hatta sonsuz olduðu bir yapýya gidelim. Hepimiz, karadelik adý verilen oluþumlar hakkýnda
birþeyler duymuþuzdur. Ben detaya girmeyeceðim, ancak þu kadarýný söyleyeyim;
karadelikler, çok büyük bir kütlenin kendi içinde çöküp çok küçük bir alana sýðdýðý yapýlardýr.
Büyük yýldýzlar yakýtlarýný tükettiklerinde içlerindeki madde birbiri içine çöker ve
küçük bir alana hapsolur. Güneþ ileride karadelik olamayacak kadar küçük bir yýldýzdýr;
ama eðer bir karadelik olabilseydi, yakýtý bittikten sonra bir apartman boyutuna sýðacak
kadar küçülmüþ olurdu.



Bu kadar büyük kütleler küçücük alanlara dolduðunda kütleçekimi o kadar büyür ki,
bizim sanki aðýrlýksýz bildiðimiz ýþýk bile bu çekimden kaçamaz ve bu yüzden cisim ýþýk
yayamaz ve simsiyahtýr. Adýnýn karadelik olmasý da bu yüzdendir. Hatta, buradaki
maddenin varlýðýndan bile söz etmek imkânsýzdýr, çünkü madde sonsuza kadar birbirinin
içine çöker. Bir karadeliðin bu denli büyük, yani sonsuz olan yerçekimi gücü zamaný orada
durdurur. Yani bizim nötron yýldýzýndayken bakýp yüzde 30 daha hýzlý seyrettiðimiz
dünya (ve kâinat) eðer karadelikten bakabilecek olsak, bir anda zamanýný tüketir.
Zaman kütleçekimi arttýkça yavaþladýðýna göre, sonsuz kütleçekimi olan yerde zaman duracaktýr.
Yani, faraza birisi bir karadelikten dünya ve kâinata bakacak olsa dünyanýn ve kâinatýn
sonsuza kadar olan geleceðini görür; yani hýzlandýrýlmýþ video kasetinin sonuna kadar
bir anda seyreder. Görüldüðü gibi, çok büyük, hatta sonsuz güçlerin bulunduðu bir
mekânda zamandan söz edilemiyor. Çünkü, burada zaman durmuþtur; hatta,
durduðu için, etkisi yoktur.




Etkisi olmayan birþeyin varlýðýndan da söz edilemez. Sonsuz güç zamanýn ötesinde olmayý saðlar/gerektirir.
Rabbimiz sonsuz güç sahibidir. Bu gücün olduðu yerde zamanýn kendisi ya da önemi yoktur. Zaman ancak
O’nu durduracak gücün olmadýðý yerde bulunan ve O’nun yarattýðý güçsüz va aciz varlýklar için vardýr.
Zamanýn olmadýðý yerde bulunmanýn bir an içinde kâinatýn geri kalan kýsmýnýn geleceðini, yani istikbalini bize
gösterebileceðini anlatmýþtýk. Bu da, kader dediðimiz, ancak irademizle ilintilendirilen geleceðimizin Rabbimiz
katýnda bilinmesinin normal olduðunu düþündürmesi açýsýndan bize ýþýk tutabilir. Bir insanýn faraza bir karadelikten
baktýðýnda sonsuza kadar olan geleceði görmesi nasýl onun bu geleceðe etki etmesi anlamýna gelmiyorsa, zamanýn
yaratýcýsý olan ALLAH’ýn sonsuz geleceði biliyor olmasý da bizi kendi kaderimizin elimiz mahkum tâbi olduðumuz
deðiþmez bir yol olmaktan ziyade, irademizle, yani tercihlerimizle þekillenen geleceðimiz olmasý noktasýnda rahatlatýyor.
Bundan sonra yapmamýz gereken ise, zamanýn etrafýmýzda ördüðü parmaklýklarýn ötesindeki güzellikleri hayal edip,
bizi onlara kavuþturmasý için Yaratýcýmýzýn varlýðýna olan imanýmýzý güçlü tutmak ve imanýn gerektirdiði gibi yaþamak olmalýdýr.



Kaynak: Scientific American, Eylül 2002. mehmet Akyürek


« Son Düzenleme: 28 Kasım 2010, 20:07:55 Gönderen: MiM »

Bana öyle bir resim çiz ki... Gözlerim açýkken deðil, kapatýnca göreyim!


There are no comments for this topic. Do you want to be the first?